Mae adroddiad gan un o bwyllgorau’r Cynulliad yn dangos agwedd iach tuag at droseddwyr ifanc … ond diffyg dealltwriaeth lwyr o le’r iaith Gymraeg yn y broses. Siom, meddai Dylan Iorwerth…

Mae Llywodraeth Cymru’n dechrau cael yr enw am fod ychydig yn iachach ei hagweddau na’r criw yn Whitehall.

Mae’r adroddiad newydd am droseddwyr ifanc yn enghraifft o hynny, gyda’r Pwyllgor Cymunedau a Diwylliant yn galw am gael gwared ar beth o’r stigma a’r atgasedd sy’n cael ei ddangos at bobol ifanc.

Er bod Cadeirydd y Pwyllgor yn dweud y pethau arferol am bwysigrwydd y dioddefwyr a pheidio â bod yn rhy feddal, ac er y gallen nhw fod wedi mynd ymhellach, mae yna sŵn gwahanol i’r adroddiad trwy’r trwch.

Methu’n ddrwg

Ond mewn un lle, mae’n methu’n ddrwg. Yn achos yr iaith Gymraeg, mae’n methu’n llwyr â dilyn ei resymeg a’i werthoedd ei hun.

Er ei bod hi’n amlwg bod pobol ifanc mewn rhai achosion yn cael eu gwahardd rhag defnyddio’r iaith, ac yn methu â chael y cyfle i’w defnyddio hi mewn achosion eraill, dydi’r pwyllgor ddim wedi gwneud safiad.

Ar bynciau eraill, maen nhw’n gwneud argymhellion cry’; yn achos yr iaith, dim ond rhyw gefnogaeth wangalon i ddatganiad cyffredinol gan y Llywodraeth am gwrdd ag anghenion iaith.

Tydi’r pwyllgor ddim wedi deall.

Maen nhw’n sôn am yr angen i ddod â throseddwyr ifanc yn ôl i’r gymdeithas ac am geisio gwneud yn siŵr na fyddan nhw eisio troseddu eto.

Mae hynny’n amlwg yn golygu mwy na chloi drysau; mae’n golygu addysg, a thrafod problemau a cheisio arwain i gyfeiriad newydd.

Ond os na fedr pobol ifanc wneud hynny yn eu hiaith gynta’ – eu hiaith gartrefol, gyfforddus – fydd dim yn digwydd. Fydd neb yn eu cyrraedd nhw.

Mae’n ymddangos bod y pwyllgor – neu o leia’ rai aelodau – wedi llyncu’r ddadl nad oes yna lawer o alw am ddeunyddiau a chyfleusterau Cymraeg.

Tydi’r pwyllgor ddim wedi deall.

Petaech chi’n droseddwr ifanc Cymraeg yn landio mewn canolfan gadw yn Lloegr ynghanol criw caled o droseddwyr eraill ac ynghanol swyddogion uniaith, a fyddech chi’n dechrau gwneud ff?s ac yn mynnu cael eich hawliau?

A fyddech chi hyd yn oed eisiau tynnu sylw at y ffaith eich bod chi’n wahanol ac yn siarad iaith arall?

Mae’r adroddiad yn iawn i ofyn am ddatganoli gofal am droseddwyr ifanc ac mae’n iawn i sôn am barch tuag atyn nhw, am geisio trin yr achosion ac am gadw pobol o fewn eu cymunedau.

Ond mae wedi methu â gweld beth ydi ystyr hynny i rywun sy’n siarad Cymraeg.