Neuadd y Sir, Caerfyrddin
Golwg 360 sy’n cymryd golwg ar rai o’r cynghorau lleol sy’n werth eu gwylio ar 3 Mai. Heddiw, mae Catrin Haf Jones yn edrych ar y sefyllfa yn Sir Gaerfyrddin…

Gyda 74 sedd yn y fantol mewn 58 o wardiau, mae digon o frwydr wedi bod o flaen ymgeiswyr Sir Gaerfyrddin yn yr etholiad hwn.

Mae’r Grŵp Annibynnol mewn grym ers 13 mlynedd bellach, gyda chefnogaeth Llafur, a Meryl Gravell wedi bod yn arwain drwy gydol y cyfnod hwnnw.

Hi yw’r arweinydd sydd wedi bod yn arwain am y cyfnod hiraf mewn unrhyw sir yng Nghymru, a does dim syndod, felly, ei bod hi’n gocyn hitio mawr i’r wrthblaid yn yr ymgyrch ddiweddaraf.

‘Pleidleisiwch i’r Annibynwyr neu Lafur ac fe gewch chi Meryl Gravell. Pleidleisiwch i Blaid Cymru, ac fe gewch chi Peter Hughes Griffiths.’ Dyna fantra diweddaraf rhai o bosteri ymgyrch Plaid Cymru yn Sir Gaerfyrddin, gyda llun o Meryl Gravell ochr yn ochr â Peter Hughes Griffiths, arweinydd Plaid Cymru ar y Cyngor.

Ac mae’n debygol mai brwydr rhwng yr Annibynwyr a Phlaid Cymru fydd hi wrth y blychau pleidleisio eleni, gyda phethau’n poethi ar garreg y drws rhwng y ddwy garfan. Ond fe allai perfformiad y Blaid Lafur yn ardal Llanelli fod yn allweddol hefyd.

Y drefn ar hyn o bryd

Ar hyn o bryd mae gan Blaid Cymru 30 o seddi – y grŵp mwyaf o un sedd, ond wyth yn brin o fwyafrif.

Yn dynn wrth sodlau Plaid mae’r Grŵp Annibynnol, sy’n cynnwys un Democrat Rhyddfrydol (yr unig un ar y Cyngor), gyda 29 sedd.

Wedyn mae Llafur, gydag 11 sedd – ffigwr sy’n adlewyrchu cwymp enfawr Llafur trwy Gymru yn etholiadau lleol 2008, pan ddisgynnodd nifer eu cynghorwyr yng Nghaerfyrddin o 25.

Yna mae Gwerin Gyntaf/People First, plaid Sian Caiach, y cyn-aelod o Blaid Cymru, sydd â dwy sedd – yr un nifer â’r ddau Annibynnwr sydd hyd yn oed yn annibynnol ar y Grŵp Annibynnol.

Plaid v Annibynwyr

Nid posteri Plaid Cymru yw’r tro cyntaf i Meryl Gravell ddod wyneb yn wyneb â Peter Hughes Griffiths mewn gornest wleidyddol dros y misoedd diwethaf.

Prin dri mis yn ôl roedd Plaid Cymru, dan arweiniad Peter Hughes Griffiths, yn arwain ymgyrch arall i ddiorseddu’r arweinydd, wrth iddyn nhw gynnig pleidlais o ddiffyg hyder ynddi, yn sgil sylwadau dadleuol am weithwyr Cyngor Sir Gaerfyrddin (mwy am y stori honno yma).

Meryl Gravell oedd yn fuddugol bryd hynny, wrth iddi drechu’r bleidlais diffyg hyder o 36 i 31, er nad yw pawb o fewn ei charfan ei hun yn hapus gyda hi.

Â’r cyfan mor agos at etholiad lleol, does dim syndod fod y cecru wedi parhau. Brwydr hyd y diwedd felly rhwng Peter Hughes Griffiths a Meryl Gravell.

Adfywiad i Lafur?

A beth am yr holl sôn am ‘adfywiad Llafur’ yn sgil colledion trwm 2008?

Mae’r polau piniwn diweddaraf, brin ddeuddydd cyn y pôl pwysicaf un, yn awgrymu bod gobaith gan Lafur i adennill tir sylweddol eleni.

Yn ôl pôl YouGov, mae cefnogaeth Llafur i fyny 21% ar eu canlyniad yn etholiad lleol 2008, gyda chefnogaeth o 48% yn genedlaethol.

Yn 2008 wrth gwrs roedd anniddigrwydd mawr ynglŷn â llywodraeth Lafur Gordon Brown yn San Steffan. Erbyn hyn mae’r esgid ar y droed arall, a llawer, medden nhw, yn troi at Lafur am eu hachubiaeth yng Nghymru.

Dyna neges Llafur yn genedlaethol eleni hefyd, a hynny – a dim ond hynny – oedd cynnwys eu darllediad gwleidyddol: heb sôn o gwbl am bolisïau awdurdodau lleol.

Ond ai felly yn Sir Gaerfyrddin?

Fe ddylai ardal Llanelli ffitio’n berffaith i’r disgrifiad o ardal draddodiadol y gallai Llafur ei hennill yn ôl. Ond fe fydd gan y blaid waith perswadio’r pleidleiswyr yn un o’u cadarnleoedd traddodiadol mai nhw yw’r rhai i’w hachub, pan fod pryderon am israddio Ysbyty Tywysog Phillip, Llanelli, yn dal i gorddi’n lleol, a Llywodraeth Lafur Cymru’n cael y bai.

Gyda 200 yn protestio am hynny ym Mae Caerdydd ddechrau Mawrth, a’r datgeliad ddoe bod Llywodraeth Cymru yn gweithio ar ymgyrch PR i werthu eu cynlluniau i’r cyhoedd – mae’r mater mor fyw ag erioed yn Llanelli.

Wedi’r etholiad…

Wyneb un o’r ddau ar boster Plaid Cymru sy’n debyg o arwain Cyngor Sir Gaerfyrddin wedi etholiad 2012, er y gallai cynghorydd arall herio Meryl Gravell am arweinyddiaeth ei grŵp hi.

Gyda hanes o gydweithio agos, mae’n debyg mai parhau gwnaiff clymblaid y Grŵp Annibynnol/Llafur wedi’r etholiad – cyn belled â bod y seddi’n stacio o’u plaid.

Mae hynny i gyd yn dibynnu ar Blaid Cymru, wrth gwrs, ac ar lwyddiant ymgyrch sydd wedi magu stem dros y misoedd diwethaf, yn enwedig yng ngorllewin y sir. Ond fe fydd chwilio am wyth ychwanegol, yn ogystal â chadw’r 30 presennol, yn dipyn o her.

Am restr llawn o’r holl ymgeiswyr yn Sir Gaerfyrddin, cliciwch yma.

Golwg 360 sy’n cymryd golwg ar rai o’r cynghorau lleol sy’n werth eu gwylio ar 3 Mai. Heddiw, mae Rhidian Jones yn edrych ar y sefyllfa yng Nghaerdydd…

Mae’r frwydr i gipio grym ar Gyngor Caerdydd yn debygol o fod yn un o’r brwydrau poethaf o blith cynghorau Cymru ddydd Iau. Mae gan bob un o’r pedair prif blaid siawns o reoli mewn rhyw fodd neu’i gilydd, a does dim prinder cynnen rhyngddyn nhw chwaith.

Dyma sefyllfa seddau’r Cyngor ar hyn o bryd:

Democratiaid Rhyddfrydol 34

Ceidwadwyr 15

Llafur 13 (Ymddiswyddodd un cynghorydd Llafur ym mis Mawrth)

Plaid Cymru 6

Annibynnol  6

Felly, mae cyfanswm o 75 sedd ar gael, ac mae angen 38 sedd i gael mwyafrif.

Gwnaeth y Democratiaid Rhyddfrydol yn dda iawn yn yr etholiadau yn 2008 ac sy’n arwain Cyngor Caerdydd ar hyn o bryd, gyda chefnogaeth chwe chynghorydd Plaid Cymru.

Llafur yn gobeithio elwa

Ond mae’r ffigurau yn debygol o newid yn sylweddol erbyn dydd Gwener. Er bod ffactorau lleol yn ninas Caerdydd, nid yw’r glymblaid gyda’r Ceidwadwyr yn San Steffan yn mynd i fod o fudd i’r Dems Rhydd. Mae Llafur yn gobeithio elwa o’r anniddigrwydd gyda’r Llywodraeth yn San Steffan ac mae Carwyn Jones wedi ceisio rhoi cyd-destun Prydeinig i’r etholiadau trwy annog etholwyr Cymru i “anfon neges at David Cameron.”

Mae arweinydd Plaid Cymru ar Gyngor Caerdydd, a dirprwy arweinydd y Cyngor, Neil McEvoy yn dweud bod “twf aruthrol” yng nghefnogaeth y Blaid yng Nghaerdydd, sydd wedi arwain at seddi i’r blaid yn Y Tyllgoed a Glanyrafon. Mae etholiad arweinyddol Plaid Cymru wedi rhoi llawer o sylw i’r blaid ac nid ydyn ni’n gwybod eto sut bydd etholwyr yn ymateb i ethol Leanne Wood yn arweinydd arni.

Rodney Berman o’r Dems Rhydd sy’n arwain Cyngor Caerdydd ar hyn o bryd, tra bod Neil McEvoy yn ddirprwy arweinydd ar y cyd gyda Judith Woodman o’r Dems Rhydd.

Clymbleidiau?

Ond mae cymaint o gynnen rhwng y pleidiau fel ei bod hi’n anodd gweld o ble daw clymbleidiau.

Mae’n debygol iawn mai Llafur fydd y blaid gryfaf ar y cyngor erbyn dydd Gwener, ac mae YouGov wedi cyhoeddi pol piniwn yr wythnos hon sy’n awgrymu gall Llafur gael bron i 50% o’r pleidleisiau yng Nghymru. Ond mae’n annhebygol y bydd Llafur yn gallu cipio 25 sedd arall er mwyn ffurfio mwyafrif ar Gyngor Caerdydd ac felly bydd rhaid iddyn nhw glymbleidio er mwyn arwain.

Ond dyma lle mae’r gynnen yn codi’i phen.

Ni fydd Llafur am glymbleidio gyda Phlaid Cymru gan fod gwrthdaro wedi bod rhwng y ddwy blaid dros nifer o faterion, gan gynnwys yr iaith Gymraeg. Ac mae personoliaethau hefyd i gyfri, ac ni fydd y cyn-gynghorydd Llafur, Neil McEvoy, yn ei chael hi’n rhwydd i gydweithio gyda’i hen blaid, ac ni fydd pobol megis Russell Goodway am fod mewn partneriaeth gyda Phlaid Cymru.

Gall Llafur glymbleidio gyda’r aelodau annibynnol ond efallai na fydd digon ohonyn nhw  i ffurfio clymblaid gref.

Mae’n debygol mai’r Democratiaid Rhyddfrydol fydd yr allwedd i redeg Cyngor Caerdydd. Mae clymblaid rhwng Llafur a’r Democratiaid Rhyddfrydol yn bosib, yn dibynnu faint o flas cas fydd yn weddill ar ôl brwydr etholiadol glòs. Mae’r Dems Rhydd a’r Ceidwadwyr wedi gwadu hyd yn hyn bod unrhyw fwriad ganddyn nhw i glymbleidio, a brawddeg gyson Rodney Berman yw eu bod nhw wedi gwrthod clymbleidio â nhw yn 2004 a 2008, ac nad oes bwriad gwneud hynny y tro yma.

Mae clymblaid y Dems Rhydd a Phlaid Cymru yn siwr o ddod i ben. Mae’n edrych yn debyg na fydd gan y ddwy blaid gyda’i gilydd ddigon o gynghorwyr i arwain ar ôl dydd Iau, oni bai bod modd denu’r aelodau Annibynnol atyn nhw i greu rhyw fath o glymblaid enfys.

Beth bynnag y canlyniad, mae cipio grym yn y brifddinas yn wobr fawr i unrhyw blaid.

Bydd rhaid disgwyl tan oriau mân fore Gwener felly i ni gael gweld a fydd un enillydd clir yng Nghaerdydd, neu a fydd yr ymgyrchu ar strydoedd y ddinas yn diweddu gyda thrafodaethau clymbleidio tu ôl i ddrysau caeëdig.

Am restr llawn o’r ymgeiswyr yng Nghaerdydd, cliciwch yma.

Golwg 360 sy’n cymryd golwg ar rai o’r cynghorau lleol sy’n werth eu gwylio ar 3 Mai. Heddiw, mae Catrin Haf Jones yn edrych ar y sefyllfa yng Ngheredigion…

Mae hi eisoes yn 1-1 i Blaid Cymru a’r Grŵp Annibynnol yng Ngheredigion yn etholiadau lleol 2012, gydag ymgeisydd yr un wedi eu hethol yn ddiwrthwynebiad mewn dwy ward.

Ond fe fydd Plaid Cymru yn gobeithio gwneud yn well na thynnu’n gyfartal yn 2012, wedi iddyn nhw fethu â sicrhau mwyafrif yn y Cyngor yn 2008 – a chael eu gwthio i’r ymylon wrth i’r Grŵp Annibynnol greu clymblaid enfys gyda’r Dems Rhydd ac un Llafurwr er mwyn rhedeg y Cyngor.

Methu cipio’r awenau o drwch blewyn fu hanes Plaid Cymru yn 2008, gyda’u 20 cynghorydd un yn brin yn erbyn clymblaid 22 aelod yr enfys.

Ond tra bod Plaid yn llygadu ambell i sedd newydd eleni, mae o leiaf un wedi llithro o’u dwylo, i afael yr Annibynwyr.

Yn Llangeitho y mae hynny, lle mae cyn-gynghorydd Plaid Cymru wedi penderfynu peidio â sefyll eleni, a does dim ymgeisydd arall gan y blaid yn ei le. Yn ôl y sôn yn lleol, yr ymgeisydd Annibynnol sydd fwyaf tebygol o’r tri o fynd â hi eleni – gan roi un sedd ychwanegol i’r Grŵp Annibynnol.

Ond mae Plaid Cymru yn brwydro’n galed, ac yn ne Ceredigion maen nhw i’w gweld yn dawel hyderus bod ganddyn nhw gyfle da i gipio sedd oddi wrth y Dems Rhydd yn Llanarth, gydag ymgeisydd Plaid yn herio Cynghorydd a etholwyd yn ddiwrthwynebiad yn 2008.

Ond tra bod brwydro carreg y drws yn bwysig, gyda phersonoliaethau mor ddylanwadol ag erioed, mae’r cyd-destun cenedlaethol hefyd yn chwarae’i ran.

Sir sy’n tynnu’n groes

Sir sy’n torri ei chwys ei hun yw Ceredigion, a thynnu’n groes i’r duedd genedlaethol yw ei harfer pan mae’n dod i etholiadau. Ac mae’n  debyg mai dyna fydd y drefn eto eleni.

Tra bod y gwybodusion yn darogan adfywiad i Lafur ar draws Cymru, wrth iddyn nhw adennill y seddau a gollwyd yn 2008, does dim ond un ymgeisydd Llafur yng Ngheredigion gyfan.

Mae’r Ceidwadwyr yn gwneud ychydig yn well, gydag 19 ymgeisydd ar gyfer y 42 sedd – er bod tri o’r ymgeiswyr hynny yn dod o’r un cartref.

Ond etholiad rhwng Plaid Cymru, y Dems Rhydd a’r Grŵp Annibynnol yw hwn yn draddodiadol.

Eleni, mae Plaid Cymru yn cystadlu am 33 sedd, tra bod y Dems Rhydd yn cystadlu am 28 sedd, a’r Annibynwyr yn ceisio ennill 21 sedd.

Tra bod y tir sosialaidd yn creu cystadleuaeth rhwng Llafur a Phlaid Cymru fel arfer, nid felly yng Ngheredigion, lle mae etholwyr yn cael eu rhwygo’n gyson rhwng bwrw pleidlais i’r Dems Rhydd neu i Blaid Cymru.

Neges y pleidiau

Mae’r Dems Rhydd wedi trio dwyn perswad ar bleidleiswyr fod Llafur yn rhoi bargen wael iddyn nhw yn y Cynulliad, a bod pleidlais iddyn nhw yn bleidlais o blaid pethau fel rhewi treth y Cyngor, ac arbed gwasanaethau lleol. Ond wrth i’r esgid fach wasgu, bydd gwaith perswadio ar garreg y drws mai ym Mae Caerdydd y mae’r bai am bopeth.

Er nad oes ganddyn nhw fwy nag un ymgeisydd yng Ngheredigion, tybed a fydd neges y Blaid Lafur yn condemnio Llywodraeth San Steffan yn cael unrhyw effaith ar bleidlais y Democratiaid Rhyddfrydol, a fydd hefyd yn llai tebyg o gael cefnogaeth myfyrwyr ar ôl y tro bedol tros ffioedd prifysgol.

A’r Grŵp Annibynnol wedyn mae eu maniffesto (oes, er eu bod yn ‘Annibynnol’, mae ganddyn nhw faniffesto) yn nodi mai amddiffyn gwasanaethau lleol sydd â llai o gyllideb yw eu nod, a rhoi blaenoriaeth i addysg – er bod y flaenoriaeth honno wedi sathru ar draed ambell un dros y blynyddoedd diwethaf wrth i’r Annibynwyr gefnogi cau ysgolion bach a chreu ysgolion bro.

Felly gyda Llafur allan ohoni, a’r Ceidwadwyr heb un sedd ar y Cyngor ar hyn o bryd, a’r un ymgeisydd Gwyrdd ar gyfyl y lle, mae’n ymddangos mai brwydr rhwng tri fydd yng Ngheredigion eleni eto – gydag un prif gwestiwn ar ddiwedd y dydd: a fydd Ceredigion yn dychwelyd i’r enfys wedi’r etholiad, neu a fydd un blaid yn llwyddo i groesi trothwy’r 21 sedd a sicrhau mwyafrif?

Gallwch weld rhestr llawn o’r ymgeiswyr ar draws Ceredigion wrth glicio YMA.

Yn ystod yr wythnosau nesaf, bydd Cwmni’r Frân Wen yn rhannu paratoadau  diweddaraf Sioe Ieuenctid yr Urdd  gyda darllenwyr Golwg360 ac yn sôn am ‘Swyn y Coed’ – cynhyrchiad theatrig fydd yn cael ei berfformio yng nghoedwig Glynllifon yn ystod wythnos yr Eisteddfod.

Mae Cwmni’r Frân Wen yn gweithio gydag ieuenctid Eryri ar gynhyrchiad newydd sbon fydd yn agor gweithgareddau Eisteddfod yr Urdd.

Fe fydd ‘Sbri’ yn cael ei lwyfannu gan ieuenctid Eryri yn Galeri, Caernarfon (Gwener, 1 Mehefin – Llun, 4 Mehefin).

Mae tua 130 o ieuenctid ardal Eryri yn rhan o’r sioe sydd wedi’i chyffelybu i’r fersiwn Gymraeg o’r sioe Americanaidd boblogaidd, Glee.

‘Gwirioni ar ganu a dawnsio’

Lleolir ‘Sbri!’ mewn gwersyll corawl lle mae criw o ddisgyblion yn gwirioni ar ganu a dawnsio.

Mae Mr a Mrs Cojar wedi bod yn cynnal gwersyll preswyl corawl ers blynyddoedd maith – ond gyda dyfodiad myfyrwraig ifanc, mae patrwm arferol y cwrs yn cael ei gwestiynu. Mae mwyafrif o aelodau’r cwrs yno o’u gwirfodd, ond wrth i unigolion gael eu gorfodi i fynychu fel cosb gan eu rhieni, mae gwrthdaro yn berwi rhwng yr oedolion a’r bobl ifanc.

Bydd y perfformiad yn cynnwys amrywiaeth o ganeuon poblogaidd Cymraeg wedi eu haddasu mewn arddulliau cyfoes gan gynnwys Caneuon Brawd Houdini – Meic Stevens, Tŷ ar y Mynydd – Maharishi a Ni yw y byd – Gruff Rhys.

‘Brwdfrydedd heintus’

Bellach, mae cymeriadau’r sioe  wedi eu castio ac mae’r corws yn gyfarwydd â  mwyafrif y caneuon.

“Rydym wedi llunio amserlen ymarfer a hyd yn hyn, mae’r cynhyrchiad yn datblygu’n gadarn,” meddai Iola Ynyr, Cyfarwyddwr Sbri a Chyfarwyddwr Artistig Cwmni’r Frân Wen.

“Yn bendant, mae yna unigolion gwirioneddol dalentog yn y cast ac mae brwdfrydedd y corws yn heintus”.

Beth Angell sy’n gyfrifol am y sgript gydag Owain Gethin Davies yn Gyfarwyddwr Cerdd y sioe.

Mae’n bosibl prynu tocynnau i’r sioe drwy wefan y Galeri – http://www.galericaernarfon.com/cy/theatre

Facebook: www.facebook.com/cwmnifranwen

Twitter / Trydar: @cwmnifranwen

Mae Dafydd W. Williams yn gobaithio am ail gyfle i’r Gleision…

 Mae hi wedi bod yn gyfnod cythryblus i Gaerdydd ers y Nadolig; un ai nid yw’r rheolwr Mackay wedi llwyddo i drosglwyddo ei amcanion i’r garfan yn effeithiol, neu fod Mackay wedi llwyddo i wneud hynny ond bod y garfan wedi methu cyflawni beth oedd angen.

A beth oedd angen oedd pwyntiau.  Be gaethon ni oedd cyfnod o gemau cyfartal siomedig, gan gynnwys gêm mor ddiflas rhwng CPD Caerdydd a Burnley fel bod un o fy nghyfoedion wedi tyngu llw i beidio ag ymweld â’r stadiwm yn Lecwydd am weddill  y tymor yma man lleiaf.  Ond beth am gêm yn Wembley tybed?…

Fel un sy’n ceisio gweld y byd ar ei ochr orau, ymwelais â Wembley yn ddiweddar er mwyn dod o hyd i’r tafarndai pêl-droed gorau sydd ar gael at eich sylw; roeddwn wedi synnu bod yr hen dafarn Willesden Junction wedi ei chau gyda dim ond y Sportsman o fewn cyrraedd o’r orsaf drenau yna felly.  Gyferbyn â Tube Stonebridge yn Wembley ei hun – nid nepell o Ysgol Gymraeg Llundain – mae yna far Gwyddelig arall er mwyn torri’r syched, ond i ddweud y gwir ni fyddai dyn yn ymweld â Wembley oni bai fod yna reswm penodedig i fod yna…Gobeithio felly bod Malky yn gwybod sut i danio ei dîm erbyn hyn.  Waeth faint o ffrindiau newydd sydd gan Malky o’i amser yn y brifddinas, byddent i gyd yn siomedig tu hwnt os taw gêm gynghrair bydd gêm olaf y clwb cyn yr haf.

Un rheolwr a oedd â pherthynas arbennig gyda’r cefnogwyr a’r chwaraewyr – os ma’ dyn yn credu Nathan Blake hynny yw – oedd Eddie May, a dw i’n ddigon hen i gofio ymweld â’r hen Barc yr Arfau gogyfer â gwylio gemau Cymru a chlywed cefnogwyr Caerdydd yn bloeddio ei enw a’u bod yn rhan o’i fyddin wallgof.  Doeddwn i ddim yn gwybod ar y pryd taw côr-gân weddol adnabyddus ydoedd dros Brydain, ac yn cymryd yn ganiataol taw emyn o fawl unigryw i ‘Eddie May and his Barmy Army’ ydoedd.  Gobeithio’n wir bod Eddie wedi glanio’n ddiogel lan lofft ac yn cynghori’r Uwch-Reolwr Mawr am y Cyfnod Pwysig Nesaf yma i Gaerdydd.

Gwrthwynebwyr nesaf Caerdydd dros y penwythnos fydd Leeds Utd, ac mae’r gêm gyfartal gafwyd yn gynnar yn y tymor oddi cartref yn awgrymu efallai bod yn driphwynt ar gael i Gaerdydd pe baent yn gallu cadw’r gôl yn fwy effeithiol, ac yn rhannu’r baich yna rhwng y deg sydd ar y maes yn ogystal â’r golgeidwad.  Mae gan Gaerdydd draddodiad o gemau llwyddiannus yn erbyn y gwynion o ogledd Lloegr yn ddiweddar, a charwn i ddim pe bai’r hanes hynny yn dod i derfyn nawr; a bod y bechgyn yn y glas mor agos at gyrraedd y gemau ail gyfle.  Mae gwobr fwyaf cyfoethog pêl-droed ™ yn aros amdanynt; er mor syfrdanol byddai cael nid un, ond dau dîm o Gymru yn Uwchgynghrair y Saeson!  Does dim rhyfedd nad yw Ramsay yn meddwl gwisgo glas yr haf yma i dîm GB, rhag ofn bod hyn yn codi cythraul FIFA, er cymaint maent yn pregethu i’n bechgyn ni am eu dewis dros yr haf. 

Ni fyddai’n deg i ysgrifennu am helyntion yr Adar Gleision yr wythnos hon heb gyfeirio at gôl wych Mark Hudson yn y fuddugoliaeth dyngedfennol yn erbyn Derby.  Fel darllenais (ac ail-drydarais) ar y twitbeth, roedd un dyn wedi ceisio – a methu – sgorio o’i hanner ei hunan yn ystod Cwpan y Byd 1974.  Ei enw? Pele.  Os gewch chi gyfle dros y penwythnos, rhowch gynnig arni ar faes heb golgeidwad a gwrthwynebwyr.  Nid peth hawdd mohono.  Nid wyf yn credu y caf i’r cyfle, oni bai bod y plant yn fodlon fy ngwylio i’n trio.  Efallai dyna pam mae Mark Hudson yn rhoi gymaint o glod i’w deulu ar ei drydarbeth ef; maen nhw’n fodlon mynd i mofyn y bêl bob tro iddo mae’n siŵr.  Darllenais fod angen ailadrodd dawn 10,000 o weithiau cyn meistroli’r grefft at safon ryngwladol; efallai bydde’n syniad dechrau ein babi blwydd ar ei ymdrechion cychwynnol yn syth bin felly!

Ac os nad ydych chi wedi gweld y gôl eto – YouTube? 

Ai dyna’r unig Tube i gefnogwyr Caerdydd eleni tybed?

Amser a ddengys – hir pob aros am Millertime!

Yn dilyn y cyhoeddiad bod Gleision Caerdydd yn bwriadu penodi Cyfarwyddwr Rygbi, Aled Price sy’n trafod rhai o’r enwau posib ar gyfer y swydd…

Er gwaethaf perfformiadau diweddar y Gleision, a nifer y chwaraewyr sy’n gadael, dylai’r swydd newydd ddenu digon o ddiddordeb. Mae’r brifddinas yn un enwog am ei rygbi a bydd cyfle i weithio gyda sêr tîm Cymru fel Warburton, Roberts a Halfpenny.

Felly pwy sydd ar dop y rhestr? Dewch i ni gael gweld…

Phil Davies. Mae’n debyg taw cyn hyfforddwr y Scarlets yw’r ffefryn am y swydd. Bydd cefnogwyr yn cofio canlyniadau cymysg gan y Scarlets pan oedd y dyn o Flaendulais wrth y llyw. Rownd gynderfynol y Cwpan Heineken yn 2007 oedd uchafbwynt teyrnasiad  dwy  flynedd Davies.

Mae digon o brofiad gan Davies. Arweiniodd Leeds o’r pumed lefel o rygbi yn Lloegr i’r Cwpan Heineken ac enillodd y Cwpan Powergen mewn llai na deg mlynedd gyda’r clwb. Mae’n gweithio fel hyfforddwr y blaenwyr ar y foment efo Caerwrangon felly efallai bydd hynny’n broblem. Dangosodd ei allu yn ei dymor cyntaf gyda’r Scarlets ac efallai bod ei ddiswyddiad yn un eithaf hallt.

Tebygolrwydd o gael y swydd: 7/10

Mike Ruddock. Mae cyn-hyfforddwr Cymru wedi dweud byddai diddordeb ganddo. Hyfforddi tîm Iwerddon dan-20 yw swydd bresennol Ruddock, ac mae ffynonellau’n sôn am Ruddock fel hyfforddwr posib i dîm cenedlaethol Iwerddon ar ôl i gytundeb Declan Kidney ddod i ben blwyddyn nesaf. Felly byddai symud i’r brifddinas yn diffodd unrhyw bosibilrwydd o hynny.  Mae’n debyg bod Ruddock yn awyddus oherwydd y byddai’n gyfle i ddechrau o’r dechrau, gyda nifer y chwaraewyr sy’n gadael.

Tebygolrwydd o gael y swydd: 5/10

Kingsley Jones. Mae cyn-hyfforddwr Sale wedi derbyn cytundeb pedair blynedd gan dîm cenedlaethol Rwsia. Serch hynny, dyw’r Cymro heb arwyddo’r cytundeb, felly os yw’r Gleision eisiau Jones mae’n debyg ei fod ar gael, am nawr. Mae gan Jones brofiad o weithio mewn tîm ac fe gafodd gyfnod llwyddiannus yn Sale gyda Philippe Saint-Andre. Fel Ruddock, mae Jones yn hoffi’r syniad o ddechrau o’r dechrau ac  adeiladu tîm ei hun.

Tebygolrwydd o gael y swydd: 6/10

Sean Holley. Mae’n debyg bod Munster, o bawb, yn awyddus i siarad â Holley wrth i Tony McGahan symud nôl i Awstralia ar ddiwedd y tymor. Mae Holley’n deall y gêm ranbarthol yn well na neb wrth iddo weithio i’r Gweilch ers sefydlu’r rhanbarth,  gan eu harwain tan ychydig fisoedd yn ôl. Nid oedd Holley yn hynod o boblogaidd gyda chefnogwyr y Gweilch. Serch hynny  enillodd y gynghrair Magners wrth guro Leinster yn y rownd derfynol yn Nulyn, ac fe ddylai’r Gweilch fod wedi curo Biarritz yn wyth olaf Cwpan Heineken yn 2010.

Tebygolrwydd o gael y swydd: 3/10

Lyn Jones. Hyfforddwr mwyaf llwyddiannus hanes y gêm ranbarthol wrth iddo arwain y Gweilch i ddwy goron Gynghrair Magners/Celtaidd a churo Caerlŷr i gipio cwpan EDF yn 2007. Ar ôl cyfnod yn Abu Dhabi mae Lyn nawr yn hyfforddi’r Cymry yn Llundain, gyda chyfle i ennill dyrchafiad i Uwch gynghrair Aviva. Er ei holl lwyddiant mae wedi bod yn amlwg dros yr wythnosau diwethaf nad oes llawer o gariad rhwng Lyn a Peter Thomas. Dewis cyntaf y cefnogwyr ‘wy wedi siarad â nhw ond os bydd Peter Thomas dal yna, mae’r tebygolrwydd o gynnig y swydd i Lyn yn isel.

Tebygolrwydd o gael y swydd: 2/10

Mike Rayer. Mae cyn gefnwr Caerdydd yn hyfforddi Bedford ac wedi gwneud gwaith hynod o dda. Fel Lyn, mae gan ei dîm gyfle gwych i ennill dyrchafiad i’r Uwch Gynghrair yn Lloegr. Pan adawodd Dai Young flwyddyn yn ôl roedd ei gyn-gyd chwaraewr a phennaeth presennol Cross Keys, Mark Ring, yn galw am Rayer i gael y swydd bryd hynny. Fel dyn lleol, bydd Rayer yn adnabod yr ardal a beth mae’n golygu i wharae dros  Gaerdydd.

Tebygolrwydd o gael y swydd: 4/10

Shaun Edwards Byddai’n syndod i ddweud y lleiaf. Ers iddo adael ei swydd efo’r Wasps mae Edwards wedi dweud ei fod yn hoff o weithio bob wythnos, rhywbeth nad yw’n gwneud ar hyn o bryd. Bydd gwneud dwy swydd ddim yn broblem o ran amser, ond fe allai fod yn broblem o ystyried y ffaith y byddai’n gweithio gyda chwaraewyr y Gleision trwy’r amser, a phan ddaw’r amser i fynd nôl î’r tîm cenedlaethol efallai bydd tensiwn. À la Graham Henry â’r Llewod.

Tebygolrwydd o gael y swydd: 1/10

Mae yna enwau eraill hefyd. Graham Henry, Nick Mallett, John Plumtree a Shane Howarth i enwi rhai. Mae Peter Thomas wedi dweud bod rhaid i’r ymgeisydd llwyddiannus adnabod y gêm ranbarthol yn dda felly mae’n annhebygol y bydd rhywun o dramor yn cael y swydd.

Y peth pwysig yw, bod y Gleision yn cymryd eu hamser a gwneud y penodiad cywir. Mae’r Gweilch a’r Scarlets yn bygwth symud ymhell ar y blaen i dîm y brifddinas. Efallai, gyda’r dyn iawn bydd modd i’r Gleision gau’r bwlch – gorau  po gynted.

Adeilad y cyngor - maes y frwydr
Fe fydd un o frwydrau mawr yr etholiadau lleol diwetha’n cael ei hailadrodd wrth i Blaid Cymru a Llais Gwynedd fynd ben ben eto yn etholiadau’r cyngor sir.

Fe fyddan nhw’n wynebu’i gilydd mewn tua 30 o etholaethau ar draws y sir ar ôl pedair blynedd o wrthdaro yn siambr y sir.

Mae hynny wedi cynnwys beirniadu cyson ar ei gilydd yn y cyfryngau a chwynion aml i’r Ombwdsman Llywodraeth Leol.

Mae Llais Gwynedd yn dweud eu bod nhw’n edrych ymlaen am frwydr arall gyda’u gelynion lleol yn ac yn honni y byddan nhw’n mynd â mwy o seddi oddi ar Blaid Cymru ar 3 Mai.

Ond mae gan Blaid Cymru ddwbwl yr ymgeiswyr sydd gan Llais Gwynedd ac maen nhw’n honni bod y mudiad gwleidyddol wedi chwythu ei blwc.

Dyblu – honiad Llais Gwynedd

Yn ôl arweinydd Llais Gwynedd, y Cynghorydd Owain Williams, mae’r blaid yn gobeithio hyd at ddyblu’r nifer o gynghorwyr sydd ganddyn nhw yng Ngwynedd – ond fe fyddai hynny’n golygu ennill bron pob gornest.

Wrth i’r cyfnod i enwebu ymgeiswyr gau am 12pm y prynhawn yma, mae Owain Williams yn dweud ei fod yn disgwyl gweld o leia’ 30 o ymgeiswyr yn ymgyrchu dros y blaid mewn wardiau gwahanol ar draws Gwynedd yn ystod y mis nesa’.

“Ein targed ydi ennill rhyw 20 o seddi y tro yma,” meddai wrth Golwg 360 heddiw gan fynnu eu bod bellach yn ymgyrchu ar nifer o bynciau, yn hytrach na chanolbwyntio ar gau ysgolion bach fel y tro diwetha’.

“Materion lleol sy’n bwysig,” meddai. “Mae cau ysgolion yn bwysig iawn, ond hefyd busnesau bach, llacio rheolau cynllunio, cartrefi preswyl, a diweithdra.”

Fe wadodd yr awgrym fod Llais Gwynedd wedi bwrw’i phlwc, gyda dau o’u cyn-gynghorwyr wedi cyhoeddi’n ddiweddar eu bod nhw’n sefyll dros Blaid Cymru.

“Mae rhai’n dweud bod Llais Gwynedd ar y ffordd i lawr. Ond y rhai sy’n ofni ni sy’n dweud hynny.”

‘Angen llais adeiladol’ – achos Plaid Cymru

Mae Plaid Cymru Gwynedd yn dweud eu bod nhw’n “dawel hyderus” ynglŷn ag etholiadau’r Cyngor ar ôl cael colledion annisgwyl y tro diwetha’.

Yn ôl Arweinydd y Cyngor, Dyfed Edwards, mae’r Blaid mewn sefyllfa da i ymgyrchu eleni, ar ôl pedair blynedd lwyddiannus wrth y llyw yng Ngwynedd.

Mae’r Blaid wedi cyhoeddi fod ganddyn nhw 62 o ymgeiswyr yn sefyll y tro hyn, yn y 75 ward sydd yng Ngwynedd.

“Mae pobol Gwynedd eisio plaid sy’n gallu llywodraethu yn gyfrifol ac yn gadarn mewn cyfnod heriol,” meddai Dyfed Edwards.

“Mae’r momentwm bellach gyda Phlaid Cymru, nid Llais Gwynedd. Dri mis yn ôl roedd Llais Gwynedd yn sôn bod ganddyn nhw dros 50 o ymgeiswyr. Yn y cyfamser, mae dau wedi symud i Blaid Cymru,” meddai.

“Dydi pobol ddim eisiau plaid sy’n mynd i wneud dim ond tanseilio popeth, ond plaid sydd yn barod i fod yn adeiladol ac yn uchelgeisiol.”

I weld rhestr yr ymgeiswyr sy’n sefyll yng Nghwynedd, cliciwch yma.

Mae enwebiadau’r etholiadau lleol wedi cau ers hanner dydd – bydd rhagor o straeon wrth i’r manylion ddod i law.

Arbenigwr rygbi Golwg360, Aled Price, sy’n gofyn lle nesaf i Gavin Henson…

Yn y diwedd roedd yn anochel, yndoedd?

Ar ôl dysgu bod Gavin Henson wedi camymddwyn … unwaith eto … doedd dim llawer o amheuaeth byddai’r Gleision yn cael gwared ohono.

Mewn gwirionedd, does dim llawer o syndod bod Henson unwaith eto wedi cyrraedd y penawdau am ei gampau bant o’r maes chwarae.

Rwy wedi fy nghythruddo braidd wrth i Henson ddwyn sylw pawb, gan olygu nad oes neb yn siarad am y rygbi a gafodd ei chwarae dros y penwythnos. Wedi dweud hynny, collodd 3 o’r 4 rhanbarth Cymreig, felly efallai bod hynny’n beth da!

Problemau yfed

Y tro yma mae’n ymddangos fel petai Gavin wedi cael gormod i yfed ar ôl i’r Gleision cael eu chwalu yng Nglasgow, a pharhau i yfed nes y daith adre ar yr awyren. Mae ei yrfa wedi’i chwalu gan ddigwyddiad oddi ar y cae, ond nid hwn yw’r tro cyntaf i alcohol fod yng nghanol ei drafferthion.

Ar ôl gêm yn erbyn yr Harlequins yn 2007 cafodd ei gyhuddo o fod yn swnllyd ar y trên adref. Yn 2009 roedd cyn chwaraewr y Gweilch mewn trwbl gyda’r heddlu ar ôl digwyddiad mewn tafarn yng Nghaerdydd.

Heb sôn wrth gwrs am gael ei wahardd gan y Gweilch gwpl o weithiau, ymladd efo cydchwaraewr yn Toulon, a’r hunangofiant a lwyddodd i gyffroi nifer o’i gydchwaraewyr.

Teg edrych tuag adref

O’n i’n methu credu’r ffaith bod Henson nawr yn 30 oed. Dylai fod ar dop ei gêm ers cwpl o flynyddoedd, ac efallai’n ganolog yn nhîm Cymru.

Mae wedi cael ei broblemau gydag anafiadau, ond does neb ganddo i’w feio ond fe’i hun am y ffaith nad yw wedi chwarae’n rheolaidd ers pedair blynedd. Ie, mae wedi methu anwybyddu’r cyfle i fyw bywyd seleb, ond mae’r peth sydd wedi gwneud Henson yn enwog yn y lle cyntaf, sef ei ddawn ar y cae, wedi diflannu’n llwyr mae’n ymddangos.

Mae’n teimlo’n rhyfedd i ddweud bod chwaraewr sydd wedi ennill dwy Gamp Lawn, ac wedi bod ar daith y Llewod heb gyrraedd eithaf ei allu. Yn anffodus, dyna’n union sydd wedi digwydd gyda Henson.

Dechreuodd popeth mor addawol wrth iddo gael ei enwi’n Chwaraewr Ifanc y Byd gan yr IRB yn 2001. Roedd yn ymddangos fel petai gan Gymru dalent unigryw. Yn wir, mae Henson wedi bod yn unigryw, ond yn anffodus, yn amlach na pheidio am y rhesymau anghywir.

Rhy onest

Rwy wastad wedi hoffi Henson. Fel y dywedais yn gynharach, roedd Gavin ambell waith yn rhy onest am ei gydchwaraewyr, ond roedd hefyd yn hollol onest amdano’i hun hefyd.

Ar ôl gêm hunllefus yn erbyn Iwerddon yn 2006 dywedodd ei fod yn teimlo’n hunanddinistriol. Gormod o felodrama? Heb os. Serch hynny, yn fy marn i, roedd yn chwa o awyr iach i glywed chwaraewr yn siarad amdano’i hun mewn modd mor agored. Neu efallai arwydd o’i anaeddfedrwydd?

‘Enigma’ yw’r gair gorau i ddisgrifio Gavin Henson yn fy nhyb i – rhywun oedd yn hollti barn. Nes i gefnogi fe trwy gydol ei absenoldeb a, lan i heddiw, ei ymgais i ddod nôl i chwarae’n gyson.

Does dim llawer fyddai’n well gen i weld na Gavin Henson yn holliach ac yn chwarae’n dda i Gymru. Nawr, mae fy amynedd wedi rhedeg allan, ac amynedd pawb arall hefyd.

Yn anffodus, mae Henson bob amser wedi dangos anaeddfedrwydd ac wedi ymddwyn yn blentynnaidd. Mae’r digwyddiad diweddar yn atgyfnerthu’r ffaith hon.

Ble nawr? Wy’n methu gweld tîm uchelgeisiol yn gamblo ar y train wreck o chwaraewr. Bydd tîm uchelgeisiol yng nghynghrair Lloegr neu ProD2 Ffrainc eisiau edrych arno? Efallai. Efallai mai hyn fydd diwedd ei yrfa. Os mai dyna fydd, does dim ond dau air sy’n dod i’r meddwl – gwastraff llwyr.

Leanne Wood
Leanne Wood fydd y ferch gynta’ i annerch cynhadledd Plaid Cymru fel Arweinydd y prynhawn yma. Anna Glyn sy’n edrych yn fanylach ar y stori hyd yma…

Mae’r ffaith fod y Comiwnyddion wedi croesawu etholiad Leanne Wood fel arweinydd y Blaid yn adrodd cyfrolau, ac mi fydd sawl larwm yn canu ym mhenau’r Aelodau Cynulliad mwy cymhedrol hynny sy’ dan ei phawen.

Yn amlwg mae ei neges wedi taro deuddeg mewn cyfnod pan mae bancars barus a chyfalafiaeth yn y doc, ond mae ethol gweriniaethwraig ronc sydd i’r chwith o’r Blaid Lafur yn dipyn o gambl. Gobaith aelodau cyffredin yw y bydd Leanne Wood yn denu fôts yn y Cymoedd, ond mae rhai’n amau a oes yna wir alw am blaid sy’n ffyrnicach ei Sosialaeth na Llafur.

Y gwir ydy nad oes neb yn gwybod eto a fydd yr Arweinydd newydd yn llwyddo neu’n suddo, ond mae’r ffaith iddi ennill er gwaetha’ profiad helaethach Elin Jones a Dafydd Elis-Thomas yn haeddu clod.

           Pwy fyddai wedi darogan pan roddodd Ieuan Wyn Jones y ffidil yn to, mae’r ddysgwraig o’r Rhondda fyddai’n camu i’w ‘sgidiau? Hyd yn oed ar ddiwrnod y cyhoeddi wythnos yn ôl mi gafodd ambell i byndit dipyn fraw bod Leanne Wood wedi ennill buddugoliaeth gyfforddus. Y gred oedd bod cefnogaeth y to iau yn y bag. Ond mi gafodd hi 3, 326 o bledleisiau ar ôl dwy rownd, o’i gymharu â’r 2,494 i Elin Jones – prawf pendant bod apêl y ferch o’r Cymoedd wedi cael croeso yn y Fro Gymraeg.

Does yna ddim peryg y bydd Leanne Wood yn carbon copy o’i rhagflaenydd, a beryg mai dyna ran o’r apêl. Fel Tony Blair a David Cameron, daeth o unman i gipio’r awenau’n annisgwyl.

Os yw’r Blaid yn gyfuniad o ddaliadau gwahanol gyda rhai yn fwy ceidwadol nag eraill, mae’n bosib bod bygythiad i’w dyfodol. A fydd ffermwyr cefnog Môn, er enghraifft, yn fodlon gydag Arweinydd sy’ eisiau i’r mwya’ breintiedig mewn cymdeithas dalu trethi uwch?

 Mae’r sylwebydd Gareth Hughes wedi dweud mai camgymeriad fyddai hi i Blaid Cymru fynd i’r chwith o Lafur, gan nad oes yna fawr o gefnogaeth gan etholwyr yn y tir anial hwnnw, meddai.

A fydd hi’n parhau i fynegi safbwynt gref ar wleidyddiaeth ryngwladol mewn llefydd fel Iran?

A fydd Leanne Wood yn cymedroli rhywfaint ar ei daliadau gwrth-Frenhinol? Mi gafodd hi ei hel o’r Senedd am alw Brenhines Lloegr yn ‘Mrs Windsor’, ond ers ei hethol mae’n addo bod fymryn yn fwy parchus.

A faint o ddylanwad fydd gan y dyn sy’n llechu dros y dŵr yn America? Yn bendant bu cefnogaeth Adam Price yn hwb i’w hymgyrch. Ond beth fydd ei rôl o hyn allan?

           Wrth ganfasio mae’n amlwg bod gan Leanne Wood y gallu i gynhesu calonau’r Cymry cyffredin. Mae’n wleidydd y daliadau cryf ac nid yw’n ofni mynegi ei barn yn glir a chroyw – peth prin mewn byd gwleidyddol lle mae troedio’r tir canol yn fantra dyddiol.

‘Student politician’ yw’r farn ymysg Llafurwyr, a ‘rhamantwraig’ yw’r label dilornus arall sy’n cael ei bedlera. Mi fydd angen iddi ddarbwyllo llawer bod ganddi’r clowt gwleidyddol. Nid yw’n cael unrhyw fath o fis mêl yn y byd, gyda chynhadledd y Blaid y penwythnos hwn a phawb yn gwylio, gwrando a cheisio dadansoddi pob sill o enau’r ddynes gynta’ i fod yn ben ar y Blaid.