Gethin Jenkins yn lliwiau'r Gleision
Gyda’r newyddion heddiw mai Gethin Jenkins yw’r chwaraewr rygbi Cymreig diweddaraf i adael am Ffrainc, Aled Price sy’n gofyn faint o argyfwng yw’r sefyllfa i rygbi Cymru?

Ydy’r dyfodol yn edrych yn dda i ranbarthau Cymru? Ar y foment, ddim yn siŵr.

Mae’r gêm yng Nghymru yn wrthgyferbyniad llwyr ar hyn o bryd. Ar y llwyfan rhyngwladol, mae Cymru’n mwynhau cyfnod o lwyddiant – rownd gynderfynol Cwpan y Byd a dwy allan o ddwy yn y Chwe Gwlad.

Ac mae’r dyfodol hyd yn oed fwy cyffrous na’r presennol. Gallwch deimlo’r cynnwrf ymhlith y cyhoedd, mae’r feel-good factor yn ôl.

Rhanbarthau mewn argyfwng?

Serch hynny, wrth i chi ddisgyn lefel i’r rhanbarthau, lle mae arwyr y tîm cenedlaethol yn ennill y mwyafrif o’u cyflog, nid yw pethau mor llewyrchus.

Mae’r rhanbarthau’n rhedeg allan o arian gan nad yw’r model presennol yn gweithio. Mae cipolwg ar faint y torfeydd yn dweud y cyfan, a dyw pethau dim mynd i wella os nad ydy prif chwaraewyr tîm Cymru yn chwarae i’w ranbarthau.

Yn anffodus dyna’n union sy’n digwydd – mae’r ecsodus o Gymry ar ei eithaf. Rydym wedi darganfod heddiw mai Gethin Jenkins yw’r chwaraewr diweddaraf i’w ddenu gan yr arian mawr yn Ffrainc – Toulon yw ei gyrchfan.

Mae sôn hefyd, bod Jonathan Davies wedi bod mewn trafodaeth efo Northampton. Yn gynharach yn yr wythnos, dywedodd Gatland bod Huw Bennett ar ei ffordd allan o’r Gweilch. Mae Aled Brew a Luke Charteris wedi cadarnhau eu bod yn symud i Ffrainc hefyd.

Gormod o arian dros y môr

Y ffaith syml yw, dyw’r arian sydd angen i gadw’r chwaraewyr gorau jyst ddim yma yng Nghymru ar hyn o bryd.

Ar y foment, rygbi yw ‘hobi’ y bobol gyfoethocaf yn Ffrainc. Mae gan y timau Ffrengig ‘cap cyflog’ o €8.7m am y tymor nesaf – bydd cap y rhanbarthau Cymreig yn llai na hanner hynny, sef £3.5m. Mae mathemateg syml yn dweud y stori’n llawn. Dywedodd Peter Thomas, cadeirydd y Gleision, bod rhanbarthau Cymru’n mynd i ymatal rhag talu eu chwaraewyr Cenedlaethol pan eu bod yn chwarae i Gymru.

Mae dadleuon o blaid y ddwy ochr wrth gwrs.

Allwch chi ddim beio’r bobol sy’n talu cannoedd o filoedd o bunnoedd ar gyflogau am fod yn amharod i dalu’r symiau mwyaf i chwaraewyr sydd dim hyd yn oed yno am tua hanner y flwyddyn.

Ar y llaw arall, dim ond un yrfa sydd gan y chwaraewyr, ac mae’n rhaid iddynt wneud y gorau o ennill arian tra bod cyfle. Os oes digonedd o arian ar gael iddynt tu allan i Gymru, yna allwch chi ddim eu beio nhw am fanteisio ar hynny.

Safon well?

Yn fy marn i, nid yw’r llif o chwaraewyr sy’n gadael Cymru yn beth mor ddrwg â hynny i’r tîm cenedlaethol. Does dim amheuaeth gen i bod y Top 14 yn cynnig safon well o wythnos i wythnos na’r RaboDirect Pro12. Os yw’r chwaraewyr yn chwarae’n gyson yn Ffrainc, byddant yn gwella ac yn dod chwaraewyr cyflawn. Dyna’r ffactor bwysig i mi, chwarae’n gyson.

Mae Gethin ar ei ffordd i Toulon ond mae Toulon newydd gyhoeddi eu bod wedi arwyddo Andrew Sheridan o Sale hefyd. Felly bydd rhaid i Gethin gystadlu efo Sheridan am le ar y tîm. Mae’n bosib iawn felly y bydd un o chwaraewyr pwysicaf Cymru’n eistedd ar y fainc y rhan fwyaf o’r amser! I’r Gleision, byddai Gethin yn dechrau bron pob gêm. Heb os, mae hyn yn broblem i’r tîm cenedlaethol.

Wrth gwrs mae problemau hefyd yn codi ynglŷn â sicrhau caniatâd i ryddhau chwaraewyr yn gynnar i ymarfer gyda Chymru. Y penwythnos diwethaf, roedd rhaid i Mike Phillips a James Hook (i enwi dau)  ddychwelyd i’w clybiau i chwarae mewn gêm gynghrair.

Mae’r rhaid bod nerfau Gatland yn rhacs wrth iddo ofni clywed am anafiadau i chwaraewyr fel hyn! Yn anffodus, bydd hon yn fwy o gur pen i’r hyfforddwr wrth i fwy a fwy chwaraewyr ennill eu cyflog tu allan i Gymru.

Nid diwedd y byd

Cofiwch chi, dyw’r newyddion diweddar ddim yn ddrwg i gyd.

Mae Adam Jones, chwaraewr pwysicaf Cymru yn fy nhyb i, wedi cytuno i aros efo’r Gweilch am y tro. Mae cyn gapten Cymru, Matthew Rees wedi dweud yn gyhoeddus bod rhaid atal y llif o chwaraewyr sy’n gadael. Felly dyw hi ddim fel petai bod holl dîm Cymru’n chwarae dramor.

Un peth da i’r rhanbarthau a Chymru yn hyn oll yw bod cyfleoedd di-ri yn codi i chwaraewyr ifanc.

Mae’r tîm cenedlaethol cyfredol wedi’i adeiladu ar seiliau chwaraewyr ifanc ac rydym wedi gweld yr effaith positif mae hyn gallu cael. Mae’r Scarlets wedi datblygu carfan ifanc sy’n hynod o gystadleuol ac mae’r Gweilch yn ceisio gwneud yr un peth.

All hyn ddim ond bod yn fanteisiol i’r tîm cenedlaethol. Efallai na welwn ni ranbarth yn ennill Cwpan Ewrop am dymhorau i ddod, ond efallai y cawn ni weld Cymru’n ennill Cwpan y Byd mewn 4 neu 8 mlynedd. Wy’n gwybod beth fyddai’n well gen i…

Maia Jones yn awgrymu bod angen i wleidyddion fod yn ddoeth

Yn sgil y newyddion bod Sky News a’r BBC wedi adnewyddu a thynhau eu rheolau i newyddiadurwyr ynglŷn â beth y gallan nhw drydar yn ei gylch, mae’n ddiddorol gofyn i ba raddau mae gwleidyddion yn sensro’r math o wybodaeth y byddant nhw’n ei rhannu hefo gweddill y byd. A beth yw’r peryglon iddyn nhw a defnyddwyr yn gyffredinol?

Does dim rhaid meddwl yn ôl yn bell iawn i drydar  a achosodd storm, cyhuddiadau o hiliaeth a rhai yn galw am ddiswyddo’r gwleidydd Diane Abbott. Achoswyd y ffrae ar ôl i Dianne drydar bod pobol gwyn yn hoffi chwarae ‘rhannu a rheoli’ yn dilyn trafodaeth am gyffredinoliadau am y gymuned ddu efo Bim Adewunmi. Yn amlwg roedd yr hyn a ysgrifennwyd mewn cyfrwng cyhoeddus yn anaddas ond, i rai, roedd yn gwbl afresymol.

Gofod cyfyng

Dangosodd y digwyddiad nad oes lle mewn 140 cymeriad i ddarparu cyd-destun i’r hyn sydd yn cael ei ddweud. Diddorol bydd gweld i ba raddau y bydd gwleidyddion yn ofni achosion tebyg ac yn penderfynu chwarae’n saff.

Perygl hyn yw y colli personoliaeth y trydarwyr, yr union nodwedd sydd yn gwneud newyddiadurwyr a gwleidyddion yn gyfathrebwyr digidol llwyddiannus. Mae’r gwerth ychwanegol sy’n cael ei gyfrannu at y drafodaeth yn cael ei fygwth gan gyfyngiadau ac ofnau. O ganlyniad darlun ddiarddurn, rhyw botes maip llugoer, a gaiff y pleidleiswyr cyffredin. Bydd trydar diflas yn golygu bod llai yn ei ddilyn a buan mae rhywun yn blino ar adlifo. Hynny yw, nid yw ailadrodd straeon neu drydar pobol eraill (‘retweet’) yn tynnu sylw nac yn ennill llawer o ddilynwyr yn y cyfrwng yma.

Pwerus

Gall y cyfrwng fod yn hynod o bwerus ac effeithiol. Yr enghraifft orau yw ymgyrch Arlywyddiaeth Barack Obama. Mae’n declyn delfrydol i wleidyddion unigol, allblyg a chydwybodol.

Yn ogystal â rhoi hwb i wleidyddion gall fod yn llwyfan ar gyfer ymgyrchu a gwrthwynebu yn hytrach na’r drafodaeth lywodraethol. Mae’n galluogi rhai i sôn am ‘chwyldro’ mewn gwleidyddiaeth a mae modd dyfnhau democratiaeth fel bod cyfathrebu uniongyrchol rhwng y gwleidydd a’r etholwyr. Mae’n atsain o’r hen ddeisyfiad o’r bobol yn deisebu’r sofran er mwyn gweithredu eu hewyllys.

Mae’n cael effaith trawsffurfiol ar ein hagweddau tuag at natur mynediad a chyfrinachedd. Honna’r athronydd iwtilitaraidd Peter Singer y dylen ni groesawu’r gwell cyfleoedd ar gyfer gwyliadwriaeth mewn cymuned. Os mae pobl eraill yn gwybod mwy amdanom ni, rydym yn gwybod mwy amdanynt hwy. Felly bydd yn galluogi ni i ddatblygu cymdeithas fwy rhydd ac agored.

Bydd datgelu yn dod a hapusrwydd fwyaf i’r nifer fwyaf posib. Mae’n adleisio’r dywediad- bod gwybodaeth yn bŵer.

Pwy sydd i ddweud?

Ochr arall i’r darlun yw hanesion megis yr un am Paul Chambers a drydarodd jôc am ffrwydro maes awyr Robin Hood am fod yr eira yn ei atal rhag gweld ei gariad. Mae’r cyfrwng yn cael ei ganmol am ei fod o’n galluogi rhannu gwybodaeth ond mae hefyd yn golygu bod galwadau am lefel newydd o reolaeth. Rheolaeth dros y sawl sydd yn mynegi jôcs anghyfrifol? Pwy ddylai benderfynu be sy’n anghyfrifol?

Felly, mae’n dda rhannu gwybodaeth ond rhaid deall goblygiadau’r cyfrwng cyhoeddus yma, fel gwleidydd ac fel defnyddiwr. Yn anad dim deall peryglon rheolaeth dros gyfathrebu rhydd.

Mae Maia Jones yn fyfyrwraig Meistr yn yr Adran Gwleidyddiaeth Ryngwladol, Prifysgol Aberystwyth. Mae hi’n gweithio ar brosiect ar y cyd hefo Golwg360 sydd yn edrych ar sut mae rhwydweithiau cymdeithasol wedi, ac yn newid gwleidyddiaeth Cymru.

Yn Llundain ar ôl protestio yn swyddfeydd y BBC dros ddyfodol S4C y llynedd, roeddwn i’n ceisio esbonio wrth heddwas beth yw Cymdeithas yr Iaith. Ei ymateb oedd – “So a bit like Greenpeace for the Welsh language?”

Mae’n ddisgrifiad gwell na llawer, ond nid yw’n gymhariaeth berffaith o bell ffordd. Dwi’n aelod o fudiadau amgylcheddol a hawliau dynol ond dwi ddim yn cael yr un teimlad o berthyn ac adnabod na bod yn rhan ohonynt.

Wrth gwrs ei bod yn haws i fudiad yng Nghymru ymwneud a’i haelodau a’u tynnu i weithgaredd, ond mae i’r Gymdeithas ymdeimlad cryf a sicr o berthyn ac o allu gwneud gwahaniaeth. Mae’r gair “cymdeithas” ei hun yn hollol hanfodol i’n ffordd, a dydy “society” ddim yn ei gyfleu ryw ffordd.
Llwyddiant y mudiad

Ers ein sefydlu gan lond llaw o bobl mae’r Gymdeithas wedi cael effaith ddi-gwestiwn ar lywodraeth San Steffan a Chaerdydd – o ennill S4C i sicrhau statws swyddogol i’r Gymraeg. Yn sicr, ni fyddai gan y Gymraeg statws swyddogol na’r Coleg Cymraeg heb ymdrechion y Gymdeithas. Felly, yn groes i’r ddamcaniaeth gonfensiynol, gallen ni ddadlau mai’r Gymdeithas yw’r mudiad lobio mwyaf llwyddiannus yn yr oes ddatganoledig.

Mae’r achlysur yn gyfle euraidd felly i ni ddiolch i’r holl ymgyrchwyr – o’r bobl sy’n ysgrifennu llythyrau i alw am wasanaethau Cymraeg i’r rhai sydd wedi meddiannu swyddfeydd – pob un a wnaeth cymaint o wahaniaeth i’r iaith dros y blynyddoedd.

Pobl a chymunedau sydd yn dal i fod wrth wraidd ein gwaith a’n hymgyrchoedd. Rydym yn cydnabod ein lle fel mudiad sydd yn rhan o’r frwydr fyd-eang dros ryddid a chyfiawnder. Mae’n hymgyrchoedd, ein dulliau gweithredu a’n ffordd ni o fynd at bethau – popeth a wnawn a’r modd o’i wneud, yn adlewyrchu ein gwedd Gymreig a Chymraeg ni o’r frwydr ryngwladol honno.

Wrth i ni droi ein golygon at ein hanner canmlwyddiant llynedd fe wnaethon ni ddarlledu darlith Tynged yr Iaith 2 oedd yn herio: “Ai diwylliant lleiafrif neu briod iaith ein cenedl fydd y Gymraeg?”. Mae’n cymunedau yn dod yn ffocws i’n holl ymgyrchu felly.

‘Cymunedau mewn argyfwng’

Gwelwyd gostyngiad yn nifer y cymunedau lle mae dros 70% yn siarad Cymraeg – gostyngiad o 92 yn 1991 i 54 yn 2001. Mae ein cymunedau Cymraeg mewn argyfwng felly, ac mae’n rhaid i bawb – o’n cynghorau cymuned reit lan i’r Cynulliad – sylweddoli bod angen trawsnewid ein polisïau economaidd a chynllunio i sicrhau dyfodol llewyrchus iddi yn ein cymunedau.

Dyna pam y byddwn yn trefnu taith i dynnu sylw at ddyfodol ein cymunedau Cymraeg eleni. Mi fydd y daith – o’r enw Taith Tynged yr Iaith – yn dechrau ym Mis Mehefin yn Eisteddfod yr Urdd yn Eryri. Mae’r Gymdeithas yn annog unrhyw grwpiau cymunedol a fyddai â diddordeb i fod yn rhan o’r daith i gysylltu â’r Gymdeithas ar post@cymdeithas.org.

Mae gyda ni nifer o ddatblygiadau cyffrous dros y flwyddyn, fe fyddwn yn lansio Sianel ar y we – Sianel 62 ar nos Sul, 19 Chwefror. Bydd Sianel 62 yn rhoi pwyslais ar gyfraniadau gan unrhyw un sydd eisiau gwneud. Nid ffordd o rannu negeseuon propaganda o’r top fydd Sianel 62 ond rhaglenni a chlipiau gan bwy bynnag sydd am gyfrannu a rhoi cyfle gwahanol i bobl gyfrannu at frwydr y Gymraeg a’n cymunedau fydd hi. Os hoffech gymryd rhan cysylltwch â ni trwy e-bostio greg@cymdeithas.org.

Rydym hefyd yn trefnu gwyl HannerCant gyda phumdeg o artistiaid mewn dwy noson – am ragor o fanylion ewch at hannercant.com.

Dros y blynyddoedd mae Cymdeithas yr Iaith wedi galluogi pobl i chwarae eu rhan a herio’r drefn sydd yn ein gwasgu, a gweld canlyniad eu gwaith caled. Trwy rannu profiadau a dysgu gan ein gilydd y gwnawn ni hynny. Gallwn ni wneud gwahaniaeth a gweld newidiadau graddol a sicr, ond gyda’n gilydd mae gwneud. Nid oherwydd i rywun beintio slogan neu oherwydd ambell gyfarfod yn unig y mae dyfodol yr iaith yn fwy sicr, ond oherwydd ymdrech barhaus torf o bobl barod eu gwaith a’u hymdrech.

Hanfod Cymdeithas yr Iaith felly yw y “gymdeithas” o bobl – a diolch amdanynt, bob un.

Bethan Williams, Cadeirydd, Cymdeithas yr Iaith Gymraeg

Gwellodd y lein ar ôl i Ken Owens ddod i'r cae.
Aled Price sy’n dadansoddi buddugoliaeth gyfforddus Cymru’n erbyn Yr Alban ddoe.

Dwy gêm a dwy fuddugoliaeth.

Fe fyddai pawb yng Nghymru wedi bod yn ddigon hapus gyda’r record honno cyn i’r bencampwriaeth ddechrau.

Dyna’n union sydd wedi digwydd ac mae Cymru nawr ond un fuddugoliaeth o sicrhau’r Goron Driphlyg. Ar ben hynny, mae gris arall ar yr ysgol aeddfedrwydd wedi ei ddringo gan dîm ifanc Warren Gatland.

Yn debyg i’r fuddugoliaeth yn erbyn Iwerddon, nid oedd hwn yn berfformiad hollol berffaith, ond rhaid rhoi clod i dîm Yr Alban am hynny. Wnaeth Yr Alban ddim caniatáu i Gymru chwarae llawer o rygbi, ar wahân i’r cyfnod pan oeddynt lawr i 14 a 13 dyn. Roedd rhaid i Gymru amddiffyn, ac amddiffyn tipyn yn rhagor trwy gydol yr ornest. 178 tacl wedi eu cwblhau gan y Cymry o’i gymharu â 99 gan yr Albanwyr.

Roedd Cymru’n edrych yn hollol gyfforddus wrth amddiffyn, mewn gwirionedd, tacl ar ôl tacl, gan daro’r Albanwyr yn ôl. Roedd yr amddiffyn yn atgoffa dyn o’r amddiffyn y gwelsom ni wrth ennill y Gamp Lawn yn 2008 a hefyd yng Nghwpan y Byd yn yr hydref. Un dyn oedd yn enghraifft berffaith o’r hyn dwi’n sôn amdano, oedd Seren y Gêm, Dan Lydiate.

Lydiate yn Dychwelyd

Roedd ‘line speed’ Lydiate, fel maent yn dweud yn y Saesneg, yn rhagorol. Dro ar ôl tro fe glywsoch chwaraewyr yr Alban yn galw am gam sefyll, cymaint oedd ei gyflymder. O achos hyn, dro ar ôl tro roedd diffyg momentwm gan yr ymosodwyr ac roeddent yn sownd ryw bum medr tu ôl i’r llinell fantais. Fo oedd y prif reswm am gysondeb a chaledrwydd amddiffyn Cymru.

Mae rheng ôl ifanc Cymru wedi creu enw i’w hunain am eu techneg yn y dacl. Maent yn taclo’n isel sy’n negyddu momentwm a phŵer yr ymosodwyr. Aeth Heaslip ac O’Brien ar gwpl o garlamau’r wythnos diwethaf pan oedd Cymru heb eu prif daclwr. Roedd absenoldeb a phresenoldeb Lydiate yn amlwg yn y ddwy gêm agoriadol felly.

Cuthbert yn creu Argraff

Ar ôl ei gap cyntaf yn y bencampwriaeth, ro’n i’n amau os oedd Alex Cuthbert yn barod am y llwyfan rhyngwladol. Ar ôl ddoe dwi’n ymddiheuro am fod ag unrhyw amheuon – cafodd asgellwr y Gleision gêm wych. Roedd yr holl sôn cyn y gêm am George North ond Cuthbert oedd yr asgellwr gorau ar y cae. Sgoriodd ei gais cyntaf dros ei wlad wrth iddo bweru, à la North, trwy Greig Laidlaw druan.

Cafodd gwpl o rediadau da yn yr hanner cyntaf i gosbi cicio llac yr Albanwyr, ac yna helpodd i greu cais cyntaf Halfpenny efo rhediad gosgeiddig. Roedd o amgylch y cae trwy’r amser hefyd yn chwilio am waith. Dyfodol disglair rwy’n tybio, i’r gŵr a chafodd ei eni yng Nghaerloyw. Diolch Lloegr!

Chwaraewr arall a greodd argraff arna’i oedd bachwr y Scarlets, Ken Owens. Fe welsom yn Nulyn pa mor sigledig mae lein Cymru’n gallu bod. Nid oedd unrhyw welliant yn erbyn yr Alban tra’r oedd Huw Bennett yn taflu. Serch hynny, aeth Bennett bant o’r cae am driniaeth gwaed a gwellodd y lein yn syth.

Nid oedd pob un yn dda, ond roedd gwelliant amlwg i’w weld. Daeth Owens nôl i’r cae ar gyfer yr ail hanner ac fe barhaodd ei chwarae cadarn. Nid yn unig ei daflu, ond hefyd ei chwarae o amgylch y cae gan daclo a chario yn dda. Mae wedi gwneud digon, yn fy marn i, i ddechrau yn erbyn yr hen elyn. Cawn weld…

Chwaraewr Arall yn Dychwelyd

Fel Dan Lydiate, dod yn ôl o anaf oedd Gethin Jenkins. Ar wahân i Sam Warburton, Gethin yn fy nhyb i, yw’r blaenwr gorau sydd gennym yn ardal y dacl, ac roedd hyn yn amlwg o’r dechrau ddoe. Enillodd o leiaf dair pêl yn ardal y dacl ac mae ei gyfraniad o amgylch y cae bob amser yn creu argraff. Sgrymiodd yn dda a dangosodd ei werth i’r tîm cenedlaethol unwaith yn rhagor.

Cymry Ifanc yn Aeddfedu

Rhaid cofio nad oedd Sam Warburton ar gael i Gymru, ar ôl iddo dynnu allan yn hwyr wedi methu prawf ffitrwydd. Trueni bod Justin Tipuric hefyd wedi’i anafu ar ôl gêm wych wythnos diwethaf, ond dirprwyodd Aaron Shingler yn rhagorol ar ei gap cyntaf. Fel y dywedodd Gatland, mae’n adlewyrchu pa mor gyflawn ac aeddfed yw ei dîm, wrth i golli eu capten cyn y gêm gael dim effaith ar eu chwarae.

Felly perfformiad clinigol a didostur gan Gymru. Mewn cyfnod o 15 munud collodd Yr Albanwyr eu pennau a dau yn mynd i’r gell cosb. Sgoriwyd 21 o bwyntiau yn y cyfnod hwnnw gan Gymru i sicrhau’r fuddugoliaeth.

Mae taith i Dwickenham yn wynebu’r Cymry nawr. Ar ôl buddugoliaeth hynod o lafurus gan Loegr yn erbyn yr Eidal, does dim rheswm pam na all Cymru groesi dros hanner ffordd at y Gamp Lawn mewn cwpl o wythnosau.

Gallwch ddarllen sgoriau’r chwaraewyr allan o 10 fan hyn.

Dan Lydiate - haeddu 'seren y gêm'
Aled Price sy’n asesu perfformiadau unigol chwaraewyr Cymru’n erbyn yr Albanwyr.

Leigh Halfpenny (9) – Cicio gwych at y pyst, dau gais ac yn edrych am waith trwy’r amser. Oni bai am Lydaite fe fyddai wedi cael ei enwi’n Seren y Gêm.

Alex Cuthbert (8) – Cais cyntaf i’r gŵr ifanc wrth iddo dangos ei bŵer gyda chwpl o rediadau pwerus arall. Ei bas ef greodd gais cyntaf Halfpenny hefyd.

Jonathan Davies (8) – Mae’n edrych fel petai’n maeddu’r dyn cyntaf bob tro. Croesi’r llinell fantais yn gyson.

Jamie Roberts (6) - Gêm eithaf tawel oddi wrth Roberts. Dim digon o’i rediadau cryf i’w gweld.

George North (5) - Hefyd yn croesi’r llinell fantais dro ar ôl tro ond tacl enfawr gan Jim Hamilton yn cyfrannu at anaf a achosodd iddo orfod gadael y cae ar yr hanner.

Rhys Priestland (7) – Gêm ddigon tawel am faswr ond ciciodd yn dda ar y cyfan o’r dwylo, a dwylo da i helpu creu y ddau gais agoriadol.

Mike Phillips (6) – Mae pasio eithaf araf gan Phillips yn edrych fel petai’n arafu gêm Cymru ar brydiau. Nid ei gêm orau.

Gethin Jenkins (8) – Gwych o amgylch y cae ac yn ardal y dacl. Sgrymio’n dda hefyd.

Huw Bennett (5) – Methodd wella o anaf yng nghanol yr hanner cyntaf, a chafodd ei eilyddio ar hanner amser. Taflu mewn i’r lein dal i fod yn broblem – gwellodd hynny gyda dyfodiad Ken Owens

Adam Jones (6) – Taclo da trwy gydol yr ornest gan brop y Gweilch. Sgrym yn gadarn efo fo a Jenkins.

Ryan Jones (7) – Capten am y dydd yn absenoldeb Warburton. Ennill bêl dda yn y lein a gweithio’n galed o amgylch y cae.

Ian Evans (6) – Problemau o’r ailddechrau yn dal i fod yn broblem ond cyfraniad da ac yn dal y lein i’w gilydd fel yr unig glo rheolaidd.

Dan Lydiate (9) – Haeddu ei enwi’n Seren y Gêm. Ymdrech arwrol yn amddiffyn – mae’r tîm yn wannach pan nad yw’n chwarae.

Aaron Shingler (7) – Cap cyntaf digon cadarn i flaen asgellwr y Sgarlets. Dangos ei gefndir yn y gêm saith bob ochr efo’i gyflymder.

Toby Faletau (7) – Rhai rediadau pwerus gan yr wythwr. Chwaraeodd rôl bwysig yn ail gais Halfpenny wrth iddo pasio o fôn y sgrym.

Un o sesiynau Hacio'r Iaith 2011
Mae Hacio’r Iaith yn digwydd yn Aberystwyth ddydd Sadwrn am y drydedd flwyddyn yn olynol.

Dyma ryff geid Bryn Salisbury i wneud y mwyaf o’ch Hacio’r Iaith cyntaf – wedi ei gyhoeddi’n wreiddiol ar ei flog: Persona Non Grata: Hacio’r Iaith – Hacio’r Beth? | Hacking what?”.

Mewn ychydig dan wythnos, bydd Aberystwyth yn leoliad ar gyfer Hacio’r Iaith 2012. Hwn fydd y trydydd digwyddiad, ac un o’r ‘barcamps’ mwyaf yng Nghymru. Mae llawer wedi gofyn i mi esbonio beth yn union ydi ‘barcamp’, wel… Mae bar camp yn fath arbennig o gynhadledd sy’n cael ei ddisgrifio yn Saesneg fel ‘unconference’, does dim amserlen, dim digwyddiadau na siaradwyr wedi eu trefnu – mae popeth yn cael ei drefnu ar y diwrnod. Ydi, mae’n swnio’n wallgof, ond mae’n gweithio.

Yr amserlen

Dwi wedi bod i sawl digwyddiad o’r math ‘ma, ac mae pethau’n gallu bod mor eang â ‘ny yn ystod Barcamp Llundain 2011, ddaru cannoedd o bobl troi lan i wrando a siarad. Mewn un ystafell, roedd dynes yn disgrifio ei gwaith hi o adolygu siocled ar ei gwefan hi (roedd hi di dod a rhywfaint o siocled hefo hi!), tra mewn ystafell arall, roedd blogiwr wisgi yn rhedeg sesiwn “Absinthe for Beginners”, tra mewn ystafell arall roedd person yn rhedeg sesiwn ar greu gemau ar gyfer yr iPhone. Y peth gwallgof? Roedd hyn i gyd o fewn yr un awr!

Ar ddechrau’r dydd, bydd y bobl yno yn ymgasglu wrth y ‘grid’ a rhoi lawr pa drafodaeth maen nhw eisiau cynnal. Fel dwi wedi sôn yn barod, mae’n bosib siarad am unrhyw beth (fel i mi ddweud, siocled ag absinthe…). Y cwestiwn nesaf yw, oes *rhaid* i mi siarad? Wel, does dim *rhaid* i chi, ond dylsa chi wneud. Mae pawb sy’n dod eisiau gwrando ar drafodaethau a ballu. Maen nhw *eisiau* clywed gynoch chi. Does neb yn mynd i weiddi, codi cywilydd na gwneud hwyl ohonoch. Maen nhw eisiau clywed gan bobl wybodus gydag angerdd at y pwnc dan sylw. Does dim angen creu Powerpoint, does dim angen wbath technegol, does dim rhaid paratoi dim. Yn llythrennol, dim ond angen i chi arwyddo lan am slot, a siarad.

Mae’r holl beth amdanoch chi’n rhannu eich angerdd a’ch gwybodaeth. Gallwch drafod rhywbeth sy’n eich diddori chi, dangos prosiect da chi’n gweithio arno, neu gynnal trafodaeth ar bwnc llosg. Jest angen i chi ddewis enw, amser a bant a ni! Eisiau syniadau? Cymrwch olwg ar y dudalen ‘ma oddi ar Lanyrd.com, mae ‘na restr o bron i 1000 o sesiynau mewn cannoedd o barcamps dros y byd gan gynnwys “Fancy a Pint?” yn Barcamp Llundain (un o rhai fi! Ddaru mi gyfarfod y cyd-gyflwynydd y bore ‘na, ac erbyn y pnawn mi ddaru ni gyflwyno’r sesiwn drafod gydag ystafell lawn o bobl – dim PowerPoint na dim), neu “How to Podcast for Free” o Barcamp Lerpwl (dim un o rhai fi). Fel ddaru mi ddweud, *unrhyw beth*. Os eich bod chi ddim yn siŵr am wneud sesiwn, fe allwch chi gysylltu gyda fi cyn dydd Sadwrn nesaf (bryn.salisbury@gmail.com, neu @bryns ar twitter), neu ofyn i mi ar y diwrnod.

Dwi wedi cael profiadau gwych yn gwneud sesiynau mewn barcamps, a dylsa chi gael hefyd. Mae’n siawns da i ymarfer siarad yn gyhoeddus o flaen cynulleidfa sydd eisiau clywed gynoch chi, ac eisiau eich cefnogi. Heblaw am y sesiynau, fe gewch chi gyfle i wylio Sioned (@llef), Iestyn (@iestynx) a finnau yn recordio’r Haclediad o flaen cynulleidfa fyw. Bydd y peth yn wych. Mae’r flwyddyn ‘ma yn siapio lan yn arbennig o dda, a hwn fydd y flwyddyn fwyaf erioed, a dwi wedi gwirioni. Os nad ydych wedy bod o’r blaen, mae ‘na deimlad gwych o ymgasglu gyda grŵp mawr o bobl sydd gydag angerdd dros bwnc. Fyddwch chi’n gadael ac eisiau dechrau tomen o brosiectau newydd yn syth bin – a chofiwch, fydd ‘ny yn rhoi digon i chi drafod yn Hacio’r Iaith 2013!

Gwnai weld chi yno bois! B

Criw Hacio'r Iaith 2011

Naomi Williams o Positif Politics sy’n crynhoi datblygiadau’r wythnos ym Mae Caerdydd.

Cafwyd wythnos hanesyddol arall yn y Cynulliad yr wythnos, hon y byddai wedi bod yn hawdd methu hynny wrth i faterion gan gynnwys trafodaethau’r gyllideb ynghyd â streic  y sector gyhoeddus yn denu sylw’r rhan fwyaf ohonom.

Gosodwyd y Mesur gyntaf Llywodraeth Cymru yn y Cynulliad dydd Mawrth diwethaf – Bil Is-ddeddfau Llywodraeth Leol (Cymru) a fe’i cyflwynwyd gan y Gweinidog Llywodraeth Leol a Chymunedau. Efallai nad y ddeddf hon yw’r Mesur mwyaf blaenllaw yn rhaglen y Llywodraeth ond gallai’r ddeddf  weithredu fel prawf  i brofi gallu’r Cynulliad i arfer ei bwerau deddfu newydd. Bwriad y Bil yw symleiddio gweithdrefnau ar gyfer creu a gweithredu is-ddeddfau awdurdodau lleol gan gyflwyno gweithdrefn wahanol i awdurdodau lleol ei ddilyn pan fyddent yn creu sawl is-ddeddf. Bydd y Bil nawr yn cael ei ystyried gan Bwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leoly Cynulliad fel rhan o Gyfnod Un o’r broses ddeddfwriaethol.

Yn ogytsal â hyn, cafwyd sesiwn hirfaith hyd at chwe awr yn y Cynulliad ddydd Mawrth – er mwyn trafod y busnes a oedd wedi ei osod ar gyfer y drafodaeth dydd Mercher- ble enillodd dau Aelod Cynulliad arall y cyfle i gyflwyno deddfwriaeth o’r meinciau gefn. Bydd Peter Black AC yn cyflwyno ei Fil ar Gartrefi mewn Parciau a fydd yn sicrhau bod yna rheoleiddio tecach yn y broses a ddefnyddir i reoli a gwerthu carafanau preswyl a chartrefi symudol yng Nghymru; tra y bydd Mohammad Asghar AC yn cyflwyno Bil a fydd yn hyrwyddo menter yng Nghymru. Cyflwynodd deunaw Aelod cynnig ar gyfer Bil o’r fath, sy’n dangos bod nifer sylweddol o’r aelodau ym meinciau cefn y Cynulliad yn barod i ddefnyddio’r llwybr hwn i hyrwyddo materion a syniadau gwahanol.

Mis yn ôl, Ken Skates AC oedd yr aelod cyntaf i ennill y fath bleidlais ac mae wrthi yn dechrau llunio’r Bil  a fydd yn sicrhau bod gwaith awdurdodau lleol sydd eisoes wedi sicrhau sefydlogrwydd i blant sy’n derbyn gofal ddim yn dod i ben pan mae’r plentyn cyrraedd ei ben-blwydd yn 18. Mae eisoes wedi dechrau ymgynghori ar gynnwys y Bil a bydd amser wedi ei neilltuo i’w drafod yn ffurfiol yn y siambr ar yr 11eg o Ionawr – cam arall pwysig wrth ddefnyddio pwerau deddfwriaethol newydd y Cynulliad.

Cadeirio Luned Mair

Mae bron i bythefnos wedi mynd heibio bellach ers yr Eisteddfod yn y Rhyl. Ond does dim drwg ar ail fyw rhai o uchafbwyntiau’r ŵyl!

Luned Mair o Lanwnnen ger Llanbedr Pont Steffan a chadeiriwyd yn brif lenor yr Eisteddfod am ei stori fer ‘Drych’.

CFfI Uwch Aled gipiodd y wobr gyntaf yng nghystadleuaeth y côr cymysg, dyma glip ohonynt yn ymarfer cyn mynd ar lwyfan.

Roedd y gystadleuaeth yn un cryf, dyma gôr CFfI Dyffryn Banw yn ymarfer.

Ymysg y bwrlwm llwyddodd Golwg360 i gael sgwrs gyda rhai o’r cystadleuwyr eraill, dyma Elen a Manon yn paratoi i fynd ar y llwyfan.

Nid oedd pawb yno i gystadlu. Mae Ffarmwr Ffowc yn gefnogwr brwd o’r Eisteddfod am flynyddoedd…a blynyddoedd.

Y penwythnos diwethaf cynhaliwyd Gŵyl Gynganeddu yn Nhŷ Newydd, Llanystumdwy.
Ar y Dydd Sadwrn cafwyd gwledd o weithdai a darlithoedd yn ymdrin ag amryw o agweddau’r gynghanedd.

Yn ogystal â hyn cafwyd sesiwn arbennig gan y prifardd Rhys Iorwerth.

Coronwyd y dydd gyda gornest rhwng deuddeg o feirdd a aeth benben i gystadlu am y ffon Bencerdd. Iwan Rhys oedd y bardd buddugol a gipiodd y ffon bren.

Cafwyd ddadl ddwys a difyr wrth drafod canu Caeth v Rhydd.

Tynnu coes ymhlith y beirdd.

Bu’r prifardd Twm Morys yn adfywio’r arferiad o bastynu hefyd, dyma enghreifftiau o’r hen grefft.

Ac eto y bore wedyn…

Cyn i Eurig Salisbury grynhoi a chloi’r penwythnos.