4pm: Paned a sesiynau olaf

Wedi bod yn brysur yn holi ar gyfer colofn newydd yng nghylchgrawn Golwg ar bobol sy’n trydar, a chydlynu sesiynau gyda’r ffotograffydd Emyr Young. Wedi dod i nabod pobol sy’n gweithio ym mhob agwedd ar y bywyd proffesiynol Cymraeg – un yn gweithio ar waith technegol Theatr Genedlaethol Cymru, un arall yn trefnu gwyl ffilmiau arswyd yn Aberystwyth.

Un sesiwn ddifyr ar ol cinio oedd un y digrifwr a’r cyflwynydd Daniel Glyn ar hunan-gynhyrchu rhaglenni a’u gwerthu ar y we, y tu hwnt i gyfyngiadau comisiynwyr y corfforaethau. I gloi, mae sesiwn (gyda dim ond 4 yno) ar gyfieithu Ubuntu – gyda geiriau fel ‘hotkeys’ yn pupro’r drafodaeth Gymraeg hynod arbenigol a thechnegol. Dyma’r bois sy’n gweithio’n ddyfal ar eu hunain bach yn Cymreigio’r teclynnau a’r gwefannau y mae pobol am eu defnyddio yn y dyfodol. Sgwrs fer gynne gyda Carl Morris, ar ol ei sesiwn ar gyfieithu system Android (y gystadleuaeth i iPhone cwmni Apple). Bydd yn gwneud hynny gyda’r nos, meddai wrtha i, o flaen y teledu.

Nawr mae sgwrs gan Iestyn Lloyd y dylunydd ar argraffu eLyfrau. Sesiwn boblogaidd, a phawb sy’n weddill wedi mynd yno. Un trydarwr yn synnu pa mor hawdd yw defnyddio rhaglen ePub ar dudalennau ar gyfrifiadur Mac.

Diwrnod prysur sy’n agor y meddwl a’r llygad, a’r dychymyg. Fel dywedodd y cynhyrchydd Gethin Tomos, mae’r we yn “gyfle i roi hwb creadigol i’r diwylliant Cymraeg.”

2pm: Sgwrs gan Rhys Llwyd ar greu ffilms ar gamera SLR, yn cyfeirio at ei ffilm ‘Brwydr Caerdegog’ sydd i’w gweld ar y we. Beth sy’n wych am ffilmio ar gamera yw eich bod yn “cael estheteg still ar ffilm,” meddai. Gwnaeth y pwynt bod amaturiaid yn gallu cystadlu o ran safon gyda phobol broffesiynol.

Ar y llaw arall, meddai Sara Penrhyn Jones, mae “rhai manteision cael camerau mawr. Symud a ffilmio ar yr un pryd.” “Dw i ddim yn ddyn camera,” cyfaddefa Rhys Llwyd, ond wrth wneud ei ffilm am Gaerdegog mae wedi profi bod “hyd yn oed pobol sy’n gwneud rhywbeth fel hobi yn gallu gwneud stwff da.” Dangosodd glip o’r ffilm, a gafodd ei chreu mewn diwrnod, ac mae’n iawn i frolio’i hun – mae ansawdd y ffilm yn ardderchog.

Lleucu Meinir, cynhyrchydd teledu a ffotograffydd, yn sgwrsio am bum munud am www.Sianel62.com Cymdeithas yr Iaith – sef sianel ar y we a fydd yn cael ei darlledu ar Chwefror 19 i ddathlu 50 mlynedd ers i Saunders ddarlledu ei ddarlith enwog ‘Tynged yr Iaith’. Bydd pobol ifanc ar hyd a lled Cymru yn gyfrifol am wneud ffilmiau bach eu hunain i’w hanfon at gydlynydd y sianel. Gofynnodd i gynadleddwyr a ydyn nhw’n credu bod yna angen am y math yma o beth. “Yn sicr,” dywedodd un, a dywedodd rhywun arall ei bod hi wedi ymchwilio i ymateb pobol ifanc i sianeli radio a theledu ac mai un o’r pethau ar goll yn y Gymraeg “yw dewis. Un o’r pethau mae plant yn ei hoffi yw mwy nag un sianel.”

12 tan ginio: ‘Haclediad’ – dyma bodcast preswyl y diwrnod, lle bydd y sesiwn gyfan yn cael ei olygu a’i becynnu’n bert ar gyfer y we – er mwyn i bobol allu ei lawrlwytho o iTunes ac ati yn nes ymlaen. Mae’r sgwrs yn y brif neuadd yn agored i bawb a’r tri sy’n arwain y drafodaeth yw Sioned Mills, Bryn Salisbury a Iestyn Lloyd. Sioned sy’n llywyddu – ac am ddawn arwain! Amseru da ac yn gallu cadw pethe’n ysgafn. Ac mae ganddi awydd rhyfeddol o gîci i Gymry Cymraeg ar y we ddod at’i gilydd i greu epig o ffilm wyddonias dros y we, a’r ffilmio a’r golygu a phopeth. Mae pobol yn Japan, meddai, hyd heddiw yn creu fersiynau o Gozilla eu hunain gydag anghenfilod o glai – beth sy’n ein hatal ni yng Nghymru?

Emyr Young, y ffotograffydd, yn dweud o’r gynulleidfa eu bod wedi gwneud hyn flynyddoedd maith yn ôl – wedi trosleisio Power Rangers ond na lwyddodd i gyrraedd S4C – “mae’n hynod cheesy.” Yn ôl Sioned Mills, dyna’r union beth fyddai’n gweddu, a gofynnodd i rywun sydd â’r gallu i drosi’r VHS yn fformat digidol.

Yn ystod y sgwrs, roedd negeseuon trydar pawb yn cael eu taflunio ar sgrin fawr, a’r rheiny yn sbarduno trafodaeth, “peth dewr iawn”, meddai rhywun wrtha i wedyn achos y gallai rhywun fod wedi dweud unrhyw beth yn gwbl fyw, o flaen pawb. Mi allai fod wedi bod yn anghysurus iawn. Mae’r panel yn pigo ar neges Gwydion Lyn (sy’n gweithio yn adran farchnata S4C), ‘sut y mae mesur llwyddiant blog Cymraeg?’ “Dw i wastad yn synnu bod unrhyw un yn gwrando arnon ni o gwbl,” meddai Sioned Mills, sy’n cadw blog o’r enw ‘Sgwennu Llefenni’. Ei gobaith hi yn y pen draw, meddai, yw profi “bod y we yn gallu bod yn lle cyffrous creadigol” i Gymry Cymraeg. Bryn Salisbury yn dweud bod gallu byw oddi ar eich enillion yn brawf reit dda o lwyddiant. Wrth gwrs mae hyn yn dibynnu ar yr hyn r’ych chi’n ei werthu neu’n ei hyrwyddo. Iestyn Lloyd yn cydio’r awenau ac yn digwydd crybwyll y bydd yn lawnsio gwefan newydd fis Mawrth –  www.mwydro.com – a fydd yn rhoi lle i leisiau “Cofis a Dyffryn Nantlle.”

11.30am: Sesiwn gan Hywel Jones (ar ran ei hun, er ei fod yn gweithio gyda Bwrdd yr Iaith) – mewn stafell â’i llond o gyfrifiaduron – ar ganfod defnydd y Gymraeg ar Twitter. “Mae adnabod iaith o 140 llythyren yn anodd,” meddai, gan ddweud bod arddull lafar y cyfrwng yn gwneud y Gymraeg yn anos i’w chanfod. Wedi mesur bod bron i 15,000 o negeseuon trydar yn cynnwys y gair ‘Cymraeg.’ Sôn am bethau cymhleth fel ‘code switching.’ Ian Johnson, trydarwr arall, yn cyfrannu i’r sgwrs a oedd wedi gwneud sampl ar ei liwt ei hun am y nifer sy’n trydar yn Gymraeg.

Sara Penrhyn Jones, gwneuthurwr ffilm, yn dweud os yw rhywun yn awdur Cymraeg – mae pobol yn disgwyl iddyn nhw drydar yn Gymraeg. “Dw i’n ymgyrchydd felly mae gyda fi llawer o ddilynwyr rhyngwladol ac mae hynny yn dylanwadu ar fy newis i o iaith.”

Sôn wedyn am ‘fetadata trydariad’. Mae pobol yn cymryd y pwnc yma o ddifri, wrth drafod statws yr iaith Gymraeg mewn oes dechnegol.

Manteisio ar bum munud tawel gyda Rhodri ap Dyfrig (tra’n ceisio datrys problemau technegol i gyrraedd y we!) i ddysgu am raglen ‘Storify’, lle y gallwch chi lusgo negeseuon trydar neu ffilmiau o’r we mewn i un tudalen sy’n eu cysodi’n destlus mewn ffeil. Y dyfodol i newyddiadura chwim?

10.30am: e-lyfrau: ‘Dim bygythiad ond cyfle’

Dechrau’r sesiwn gyntaf ar eLyfrau o dan arweiniad Delyth Prys o Ganolfan Bedwyr. Ry’n ni mewn dwylo da; mae hi wedi hen arfer â rhoi cyflwyniad deallus ar Powerpoint ac mae ganddi graffiau o bob math i brofi’i hystadegau a chanfyddiadau ymchwil yr ysgol ar alw’r gymuned Gymraeg am eLyfrau. Mae’n holi faint o’r dorf sy’n meddu ar declyn eLyfrau, ac mae tri chwarter yn codi eu dwylo. ‘Mae Kindle ar y blaen,’ meddai yn pwyntio at y graff pei. Ond yn y dorf ddethol yma, dim ond un neu ddau sy’n fodlon cyfadde bod ganddyn nhw Kindle – pobol eraill yn defnyddio teclynnau ar iPad ac iPod a ffôn Android. “Rhaid darparu ar gyfer y gacen gyfan, a nid mynd ar ol un farchnad unigol,” meddai. A beth am gyhoeddwyr? Ydyn nhw am golli allan gyda’r chwyldro darllen yma?

Sôn am broblemau a goruchafiaeth fformatau ‘caeedig’ Amazon Kindle ac iPad yn y fachnad cyhoeddi. “A llongyfarchiadau i’r Lolfa fan hyn i gael Amazon i dderbyn llyfrau Cymraeg,” meddai. Trafod wedyn fformat  EPUB – ry’n ni’n dechrau mynd yn dechnegol, a dyna pam rydyn ni yma.

Bwriad gan Ganolfan Bedwyr i gynnal gweithdai i gyhoeddwyr Cymru, yn ystod y gwanwyn ar haf eleni. A’r “newyddion mwya’ bore ma” meddai – maen nhw wedi cael nawdd gan Fwrdd yr Iaith i baratoi ffeiliau EPUB – sy’n fformat agored i gyhoeddi – ar gyfer Mawrth 2012 “Rhywbeth tebyg i Cysill ar lein” fyddan nhw, fel y gall cyhoeddwyr fwydo testun i mewn iddo yn barod i’w olygu a’i gyhoeddi.

“Mae cyhoeddwyr unigol yn rhydd i werthu llyfrau ar eu gwefannau eu hunain,” meddai. “Ond os y’ch chi wedi prynu Kindle, r’ych chi eisie mynd ar Amazon, clic clic a phrynu’r llyfr. Mae’n sefyllfa eitha’ cymhleth. O fod yn e-gyhoeddi, mae’r awydd i hunan-gyhoeddi yn cynyddu. Pam na all yr awdur roi’r llyfr ar ei wefan ei hun a gwneud llawer o bres? Wrth gwrs, dydi pethau ddim mor syml a hynny.” Rhaid sicrhau safon a phrofiad prawf-ddarllenwyr, meddai. “Ry’n ni eisiau cyhoeddi llyfrau da.”

Mae’r Cyngor Llyfrau am ddefnyddio gwasanaeth Gardners – sy’n defnyddio rhaglen o’r enw DRM ar Gwales. Mae yna ddadleuon dros ac yn erbyn hyn, meddai, y mae angen eu gwyntyllu maes o law. “Mae’n bwysig i ni ddeall y dadleuon… mae yna lot o fygythion o’r blaenau ni, a lot o gyfleoedd hefyd.”

Mae hi’n annog siopau bach Cymraeg a chyhoeddwyr i ystyried beth yw manteision y dechnoleg yma iddyn nhw.

“Mae e-lyfr am newid y ffordd r’yn ni’n sgrifennu nofel,” meddai Delyth Prys. Cyfle i gyhoeddwyr edrych ar eu catalogau am hen “drysorau” a rhai allan o brint, bydd hi’n rhwydd iawn ymhen amser i’w trosi yn elyfrau. Byddai’n wych cael llyfrau Emrys ap Iwan ar ffurf eLyfrau. Neu ryddhau’r hawlfraint i eraill eu cyhoeddi am ddim.

A dyma hi’n crynhoi ei sgwrs mewn pwyntiau byr ar y sgrin wen fawr. ‘Fformiwla llwyddiant = dewis o wahanol fformatiau + dulliau dosbarthu hwylus + amrywiaeth cynnwys difyr + prisiau deniadol + buzz = denu darllenwyr newydd at lyfrau Cymraeg.’ A’r neges? “Dim bygythiad, ond cyfle.”

A’r sesiwn nesa’? Sesiwn ar bobi cacennau ar y we.

Hacio’r Iaith – cyrraedd

9.20am: Cyrraedd Adeilad TH Parry-Williams y tu ôl i’r Ganolfan Gelfyddydau yn Aberystwyth, a gweld torf o bobol smart eu golwg yn sgwrsio â’i gilydd. Nifer fawr o ddynion yn gwisgo bag ysgwydd – i ddal y gliniadur wrth gwrs. Y tu ôl y ddesg groeso mae dau wyneb cyfarwydd o fyd y we Gymraeg – Sioned Mills a Mari Fflur – yno’n edrych yn weithgar a brwd. Mae sgrîn las y tu ôl iddyn nhw, gyda negeseuon trydar yn dechrau triglo’n araf, gyda phobol yn dweud eu bod nhw ar y ffordd i’r gynhadledd. Gall pobol sôn am y gynhadledd ar Twitter, trwy ddefnyddio ‘hashtag’ sef yr arwyddnod # gyda’r gair ‘haciaith’ yn ei ddilyn. Felly gallwch gael negeseuon byr gan gynadleddwyr yn fyw o’r achlysur. Coffi a chlonc gyda sawl un difyr. O’r diwedd, yn gallu rhoi wyneb i enw Maldwyn Pate, cyn-aelod o’r Blew, sy’n gweithio yn y maes dysgu i oedolion ac sy’n prysur gynllunio gwefan gyffrous newydd i addysgu ar lein, Y Bont.

Sesiynau sydd ar y gweill – iaith Twitter, S4C, dadansoddi pwer yr hashtag…

Mae yna dyndra yn fy mola wrth ymbaratoi at fynd i fy nghynhadledd Hacio’r Iaith gyntaf erioed yfory yn Aberystwyth.

Wn i ddim pam, yn iawn; ofn yr anghyfarwydd, mae’n siŵr. Ac mae llawer ym myd technoleg sy’n anghyfarwydd i mi. Do, dw i wedi meistroli Word, yn gallu llwytho lluniau digidol, gwagio fy nictaffon digidol, a thiwnio’r iPod i’r iTrip. Ond os dechreuwch chi sôn am Foursquare, Android, Eclipse, memes a quickfire – mae ’mhen a ’mola i’n dechrau troi.

Fe wnes i drydar pwyddwrnod ei fod yn teimlo fel fy mod ar fin mentro i ffau’r eLewod. Ond, fel yr atebodd Rhodri ap Dyfrig, arweinydd y frwydr hanfodol yma i Gymreigio’r we, dw i’n fwy tebygol o gwrdd â chathod dof a chyfeillgar na llewod rheibus, cas.

Ac wedi’r cwbwl, dw i’n nabod y rhan fwya’ o’r cynadleddwyr, ac yn gwybod eu hanes, a bron â bod yn nabod eu neiniau, o fod yn eu dilyn ar Twitter, ac o’r amheuthun Maes-e cyn hynny.

Nid cynhadledd arferol mohoni, yn ôl pob tebyg. Does dim amserlen benodol, ond croeso i unrhyw un sydd â rhyw awch i Gymreigio’r we sbarduno sgwrs fer am yr hyn sydd o ddiddordeb iddyn nhw.

Sut i goginio cacs bach a swper rhwydd hanner-awr, rhoi hen fideos archif gwerthfawr ar y we (odi, mae’n hen bryd i ni weld y clipiau yna o Rhys Ifans fel Hywel Pop ar raglenni Swigs y Steddfod ar-lein), ar ba fformat y dylid cyhoeddi eLyfrau, creu fideos cymunedol a ffilmiau ar y camera SLR crand ‘na gawsoch chi yn anrheg Dolig… mae lle i bopeth yn Hacio’r Iaith 2012.

Mae sawl un ar Twitter hefyd wedi bod yn ddigon clên dros y dyddiau diwetha’ i egluro’n weddol i mi ystyr ‘hacio’ – ‘to hack’ – yn y byd technoleg. Ryw chwarae o gwmpas â rhaglenni cyfrifiadurol, eu gwella a’u haddasu efallai. A dysgais fod y cyfryngau yn defnyddio ‘to hack’ ar gam yn aml iawn, yn hytrach na ‘to crack’ wrth sôn am gnafon clyfar yn tresmasu ar raglenni cyfrifiadurol ryw gorfforaethau mawr. Felly mae ‘Hacio’r Iaith’ yn golygu – os dw i’n iawn ac mae croeso i chi ‘nghywiro – trafod yr iaith yn nhermau technoleg, ei haddasu a’i siapio yn dwt at bwrpasau’r we. Ac roedd yr awgrym arall ar gyfer enw’r gynhadledd – ‘Gwersyll Gwe’ – yn llawer rhy dila, medde nhw wrtha i.

Mae yn amlwg bydd presenoldeb cryf yno gan y rheiny sy’n gweithio ar gyfer y cyfryngau am eu bara menyn – y rhai sy’n dod â Cyw i ni, yn dylunio’r gwefannau pert i’n hudo at raglenni ac ati. Yn cynllunio ein diddanwch at y dyfodol.

Difyr hefyd bydd dysgu am brofiadau’r rheiny sy’n ffilmio protestiadau a’u rhoi mas ’na i’r byd i gyd i’w gweld ar unwaith – fel ffilm ‘Brwydr Caerdegog’ gan Rhys Llwyd yn ddiweddar. Y dechnoleg yma, cofiwch chi, a sbardunodd ac a dynnodd sylw’r byd at y gwrthryfeloedd yn y gwledydd Arabaidd y llynedd, a gwyrdroi hanes.

Ac mae un cynadleddwr, Elliw Gwawr, wedi addo dod â chacennau gyda hi’r holl ffordd o Gaerdydd. Gwnewch y pethau bychain ynde.

Non Tudur, gohebydd celfyddydol cylchgrawn Golwg, sy’n adolygu Gadael yr Ugeinfed Ganrif gan Gareth Potter yn Institiwt Glyn Ebwy…

Pan oedd yr Eisteddfod ym Mhorthmadog yn 1987, mi wnes i fentro i gig y Traddodiad Ofnus a’r Cyrff yn y Coliseum yn y dre, a minnau ond yn dair-ar-ddeg oed. Mentro i ganol torf ddrygionus, meddw, lac ei thafod, a minnau yn sobor fel seintes. Roeddwn wedi mynnu cael mynd, a daeth fy ewythr druan i’m nol i ar y dot am ganol nos. Roedd yn rhaid i mi fod yno, a diodde gwg fy nghyfoedion a oedd wedi dewis mynd i gyngerdd Huw Chiswell yn rhywle, ac yntau’n torheulo yn llwyddiant ffilm Ibiza Ibiza ar y pryd ac yn eilun i lu o ferched yr un oed a mi.

Rwy’n diolch i ‘mrawd hŷn a’m cefndryd am y wybodaeth gyfrin a gefais yn ifanc am y ‘sin gerddoriaeth danddaearol’ a oedd wedi bod yn mudferwi ers dechrau’r 1980au. Roedd fy mrawd wedi bod mewn sawl grwp electronig – o dan ddylanwad meistri’r ymylon tywyll fel Kraftwerk, Joy Division, New Order ac eraill – ers ei fod yntau’n dair-ar-ddeg. Cefais docyn mantais i’r byd hwnnw fel petai.

Mi ddigwyddodd rhywbeth i mi y noson honno; taniodd ynof i ryw gariad at y gerddoriaeth anturus yma. Roedd yn fyd ei hun, yn ogof ddofn o bobol feiddgar, creadigol a chyffrous.

O wybod ychydig felly am gefndir sioe Gareth Potter yn Steddfod Glyn Ebwy eleni, Gadael yr Ugeinfed Ganrif (Sherman), roeddwn i eto am fynnu bod yno. Fel ym Mhorthmadog, mi eisteddais i lawr yn dawel, ond yn gegrwth. Roeddwn y tro hwn yn llawer mwy gwybodus ac yn llawer hŷn.

Mae Gareth Potter wedi sgrifennu a chynllunio drama, sioe, darlith neu pwy-a-wyr be’, sydd hefyd gofnod hanesyddol, gwiw o gyfnod pwysig yn y bywyd diwylliannol y Gymru gyfoes.

Mae e yn dechrau â’i blentyndod yng Nghaerffili, a’r dylanwadau a’i denodd at y synau beiddgar newydd oedd yn hawlio sylw trwy Brydain yn ystod y 1970au. Un o’r dylanwadau hynny oedd Mr Moi Parri, ei athro yn yr ysgol gynradd, a blesiodd y Potter wyth oed trwy chwarae caneuon roc y Trwynau Coch, Edward H Dafis a Bran yn y stafell ddosbarth: “roedd Mr Parri yn cool.”

Mae e’n cofio’r Sex Pistols yn dod i’r dre a fynte’n rhy ifanc i gael mynd, ond mi adawodd y pyncs anystywallt eu marc ar y dre’, ac arno yntau. Ac ennill cystadleuaeth bandiau Yr Awr Fawr gyda’i grwp Clustiau Cŵn a chael ei flas cynta’ ar fod yn seren roc a rol yn 14 oed.

Mae’r actor yn cyflwyno’r cyfan hyn trwy adrodd yr hanes yn ddigon syml, yn adrodd i ni’r holl fanylion, ond mae ymhel o fod yn ddiflas. Weithiau mi aiff at y meic, a chanu i gyfeiliant y trac sain o ganeuon ei orffennol. Mae can Clustiau Cŵn, ‘Byw yn y Radio’, yn swnio yr un mor gyfoes heddiw ag erioed yn enwedig y llinell glo, ‘Cysgu pan mae’r rhaglen yn gorffen’. (Mi soniodd ar ol y ddrama ei fod yn bygwth dod â Clustiau Cŵn nol at’i gilydd i whare gig ym Merthyr y flwyddyn nesa’. Dyna fyddai profiad.)

Rydyn ni’n aeddfedu gydag e wrth i’r sioe fynd rhagddi. Rydyn ni’n deall ei awch wrth iddo fentro gyda’i fet bore oes, Mark Lugg, lawr i Brighton yn 17 oed, a’u grwp newydd, arbrofol Traddodiad Ofnus yn cael croeso fanno a chan label recordio Almaenig o Berlin o bobman.

I mi, y nhw oedd un o fandiau mwya’ dylanwadol diwedd y ganrif ddiwetha’, yn defnyddio peipiau, clychau gwartheg, caeadau bin i gyfeilio i wylofain tywyll, pigog Potter a dryms bachog Spode. Daethon nhw i Steddfod Llambed a pheri i olygydd y cylchgrawn Sgrech boeri ei wawd yn ddiamynedd yn rhifyn ola’r cyhoeddiad, am eu hyfrda a’u swn dieithr. “Dyna oedden ni eisiau. Ymateb!” gwaedda Potter o’r llwyfan, yn llawn balchder.

Y peth sy’n eich taro wedi’r sioe yw cymaint y mae Potter wedi’i weld, ei glywed a’i wneud yn ystod ei fywyd. Yn cynllwynio dros gasetiau gyda Rhys Mwyn a recordiau Anhrefn, yn trafod ffilmio gyda Geraint Jarman adeg Fideo 9, mentro i fyd acid house yn ei ugeiniau hwyr, yn tynnu to pafiliwn Bont i lawr adeg Eisteddfod Aberystwyth yn ’92 gyda Tŷ Gwydr a’u cyfeillion, a rhannu ty a spliffs gyda’r Cerys Matthews ifanc a’i chymar Mark Roberts o’r Cyrff.

Ond mae’r cyfan yn cael ei adrodd yn ddidwyll a hoffus. Un sy’ wedi bod yn gweld y sioe yw’r gantores Heather Jones, a fu’n ddylanwad ar y Potter ifanc, ac mae ei lluniau hi ymysg y myrdd o doriadau papur newydd a ffotograffs sy’n cael eu taflunio ar y wal tu ol i’r actor.

Mae yna ambell brofiad dadlennol am y perfformiwr. Dywed sut y teimlodd ar ol gadael y bands; un o’r pwysica’, a’r byrhoetlaf ohonyn nhw, oedd Pop Negatif Wastad a greodd gydag Esyllt Wigley o Aberystwyth. Fe wnaethon nhw un record arbennig – nad yw’n cael ei chwarae byth ar y cyfryngau – y mae’n ei chwarae ar ei hyd yn y ddrama. Mae e’n esbonio iddo adael cartre’u cyfaill Alan Holmes yn Sir Fon ar ol mynd i gasglu pentwr o’r recordiau, wedi noson ar y siampen, a gyrru am oriau, cyn cyrraedd pellafion Dinas Mawddwy, a dechrau crio. Ni ddychwelodd i’r tŷ yn Sir Fôn, nac at y band ac Esyllt, ac ni siaradodd y ddau am flynyddoedd. Mae e’n dawel am ennyd, yn gwrando ar y gan.

Dro arall mae’n cyfleu ei rwystredigaeth o gael ei ddiarddel o Traddodiad Ofnus gan Lugg a Spode, er mai fe oedd y saer geiriau, y crewr syniadau, yr un a fyddai’n trefnu. Mae’n amlwg bod hwnnw wedi bod yn siom ar y pryd.

Ond mae hi hefyd yn stori am gyfnod pwysig yn hanes diwylliant y genedl – mae hi’n fwy na sioe am greisis a grwpiau. Mae hi’n stori am genedl yn adennill ei thir a’i llais wedi iddi ddweud ‘na’ i refferendwm yn ’79, nes dweud ‘ie’ yn 1997. Mae’r actor yn dweud yn dyner falch tua’r diwedd mai ‘y nhw’ – nid dim ond fe a Lugg, ond yr holl sin herfeiddiol, newydd yma – a ddylanwadodd ar eraill i dorri’n rhydd a chodi’u llais. A hyn yn y pen draw, meddai, arweiniodd at y ffenomenon ‘Cool Cymru,’ yn hela Catatonia at frig y siartiau a Super Furries ledled y byd, a gwneud Cymreictod yn beth cŵl.

Mae’r Sherman yn gobeithio y bydd y sioe yn mynd ar daith yn nes ymlaen eleni, os bydd nawdd ar gael. Gobeithio wir – mae eisiau i dorf y tu hwnt i ffans sobor y Traddodiad Ofnus gael ei gweld.