Non Tudur, gohebydd celfyddydol cylchgrawn Golwg, sy’n adolygu Gadael yr Ugeinfed Ganrif gan Gareth Potter yn Institiwt Glyn Ebwy…

Pan oedd yr Eisteddfod ym Mhorthmadog yn 1987, mi wnes i fentro i gig y Traddodiad Ofnus a’r Cyrff yn y Coliseum yn y dre, a minnau ond yn dair-ar-ddeg oed. Mentro i ganol torf ddrygionus, meddw, lac ei thafod, a minnau yn sobor fel seintes. Roeddwn wedi mynnu cael mynd, a daeth fy ewythr druan i’m nol i ar y dot am ganol nos. Roedd yn rhaid i mi fod yno, a diodde gwg fy nghyfoedion a oedd wedi dewis mynd i gyngerdd Huw Chiswell yn rhywle, ac yntau’n torheulo yn llwyddiant ffilm Ibiza Ibiza ar y pryd ac yn eilun i lu o ferched yr un oed a mi.

Rwy’n diolch i ‘mrawd hŷn a’m cefndryd am y wybodaeth gyfrin a gefais yn ifanc am y ‘sin gerddoriaeth danddaearol’ a oedd wedi bod yn mudferwi ers dechrau’r 1980au. Roedd fy mrawd wedi bod mewn sawl grwp electronig – o dan ddylanwad meistri’r ymylon tywyll fel Kraftwerk, Joy Division, New Order ac eraill – ers ei fod yntau’n dair-ar-ddeg. Cefais docyn mantais i’r byd hwnnw fel petai.

Mi ddigwyddodd rhywbeth i mi y noson honno; taniodd ynof i ryw gariad at y gerddoriaeth anturus yma. Roedd yn fyd ei hun, yn ogof ddofn o bobol feiddgar, creadigol a chyffrous.

O wybod ychydig felly am gefndir sioe Gareth Potter yn Steddfod Glyn Ebwy eleni, Gadael yr Ugeinfed Ganrif (Sherman), roeddwn i eto am fynnu bod yno. Fel ym Mhorthmadog, mi eisteddais i lawr yn dawel, ond yn gegrwth. Roeddwn y tro hwn yn llawer mwy gwybodus ac yn llawer hŷn.

Mae Gareth Potter wedi sgrifennu a chynllunio drama, sioe, darlith neu pwy-a-wyr be’, sydd hefyd gofnod hanesyddol, gwiw o gyfnod pwysig yn y bywyd diwylliannol y Gymru gyfoes.

Mae e yn dechrau â’i blentyndod yng Nghaerffili, a’r dylanwadau a’i denodd at y synau beiddgar newydd oedd yn hawlio sylw trwy Brydain yn ystod y 1970au. Un o’r dylanwadau hynny oedd Mr Moi Parri, ei athro yn yr ysgol gynradd, a blesiodd y Potter wyth oed trwy chwarae caneuon roc y Trwynau Coch, Edward H Dafis a Bran yn y stafell ddosbarth: “roedd Mr Parri yn cool.”

Mae e’n cofio’r Sex Pistols yn dod i’r dre a fynte’n rhy ifanc i gael mynd, ond mi adawodd y pyncs anystywallt eu marc ar y dre’, ac arno yntau. Ac ennill cystadleuaeth bandiau Yr Awr Fawr gyda’i grwp Clustiau Cŵn a chael ei flas cynta’ ar fod yn seren roc a rol yn 14 oed.

Mae’r actor yn cyflwyno’r cyfan hyn trwy adrodd yr hanes yn ddigon syml, yn adrodd i ni’r holl fanylion, ond mae ymhel o fod yn ddiflas. Weithiau mi aiff at y meic, a chanu i gyfeiliant y trac sain o ganeuon ei orffennol. Mae can Clustiau Cŵn, ‘Byw yn y Radio’, yn swnio yr un mor gyfoes heddiw ag erioed yn enwedig y llinell glo, ‘Cysgu pan mae’r rhaglen yn gorffen’. (Mi soniodd ar ol y ddrama ei fod yn bygwth dod â Clustiau Cŵn nol at’i gilydd i whare gig ym Merthyr y flwyddyn nesa’. Dyna fyddai profiad.)

Rydyn ni’n aeddfedu gydag e wrth i’r sioe fynd rhagddi. Rydyn ni’n deall ei awch wrth iddo fentro gyda’i fet bore oes, Mark Lugg, lawr i Brighton yn 17 oed, a’u grwp newydd, arbrofol Traddodiad Ofnus yn cael croeso fanno a chan label recordio Almaenig o Berlin o bobman.

I mi, y nhw oedd un o fandiau mwya’ dylanwadol diwedd y ganrif ddiwetha’, yn defnyddio peipiau, clychau gwartheg, caeadau bin i gyfeilio i wylofain tywyll, pigog Potter a dryms bachog Spode. Daethon nhw i Steddfod Llambed a pheri i olygydd y cylchgrawn Sgrech boeri ei wawd yn ddiamynedd yn rhifyn ola’r cyhoeddiad, am eu hyfrda a’u swn dieithr. “Dyna oedden ni eisiau. Ymateb!” gwaedda Potter o’r llwyfan, yn llawn balchder.

Y peth sy’n eich taro wedi’r sioe yw cymaint y mae Potter wedi’i weld, ei glywed a’i wneud yn ystod ei fywyd. Yn cynllwynio dros gasetiau gyda Rhys Mwyn a recordiau Anhrefn, yn trafod ffilmio gyda Geraint Jarman adeg Fideo 9, mentro i fyd acid house yn ei ugeiniau hwyr, yn tynnu to pafiliwn Bont i lawr adeg Eisteddfod Aberystwyth yn ’92 gyda Tŷ Gwydr a’u cyfeillion, a rhannu ty a spliffs gyda’r Cerys Matthews ifanc a’i chymar Mark Roberts o’r Cyrff.

Ond mae’r cyfan yn cael ei adrodd yn ddidwyll a hoffus. Un sy’ wedi bod yn gweld y sioe yw’r gantores Heather Jones, a fu’n ddylanwad ar y Potter ifanc, ac mae ei lluniau hi ymysg y myrdd o doriadau papur newydd a ffotograffs sy’n cael eu taflunio ar y wal tu ol i’r actor.

Mae yna ambell brofiad dadlennol am y perfformiwr. Dywed sut y teimlodd ar ol gadael y bands; un o’r pwysica’, a’r byrhoetlaf ohonyn nhw, oedd Pop Negatif Wastad a greodd gydag Esyllt Wigley o Aberystwyth. Fe wnaethon nhw un record arbennig – nad yw’n cael ei chwarae byth ar y cyfryngau – y mae’n ei chwarae ar ei hyd yn y ddrama. Mae e’n esbonio iddo adael cartre’u cyfaill Alan Holmes yn Sir Fon ar ol mynd i gasglu pentwr o’r recordiau, wedi noson ar y siampen, a gyrru am oriau, cyn cyrraedd pellafion Dinas Mawddwy, a dechrau crio. Ni ddychwelodd i’r tŷ yn Sir Fôn, nac at y band ac Esyllt, ac ni siaradodd y ddau am flynyddoedd. Mae e’n dawel am ennyd, yn gwrando ar y gan.

Dro arall mae’n cyfleu ei rwystredigaeth o gael ei ddiarddel o Traddodiad Ofnus gan Lugg a Spode, er mai fe oedd y saer geiriau, y crewr syniadau, yr un a fyddai’n trefnu. Mae’n amlwg bod hwnnw wedi bod yn siom ar y pryd.

Ond mae hi hefyd yn stori am gyfnod pwysig yn hanes diwylliant y genedl – mae hi’n fwy na sioe am greisis a grwpiau. Mae hi’n stori am genedl yn adennill ei thir a’i llais wedi iddi ddweud ‘na’ i refferendwm yn ’79, nes dweud ‘ie’ yn 1997. Mae’r actor yn dweud yn dyner falch tua’r diwedd mai ‘y nhw’ – nid dim ond fe a Lugg, ond yr holl sin herfeiddiol, newydd yma – a ddylanwadodd ar eraill i dorri’n rhydd a chodi’u llais. A hyn yn y pen draw, meddai, arweiniodd at y ffenomenon ‘Cool Cymru,’ yn hela Catatonia at frig y siartiau a Super Furries ledled y byd, a gwneud Cymreictod yn beth cŵl.

Mae’r Sherman yn gobeithio y bydd y sioe yn mynd ar daith yn nes ymlaen eleni, os bydd nawdd ar gael. Gobeithio wir – mae eisiau i dorf y tu hwnt i ffans sobor y Traddodiad Ofnus gael ei gweld.

Ifan Morgan Jones sy’n adolygu Bwystfilod a Bwganod gan Manon Steffan Ros…

Mae Manon Steffan Ros wedi cael dipyn o sylw yn ddiweddar ynglyn â’i nofel cyntaf i oedolion, Fel Aderyn, a enillodd Gwobr Barn y Bobol Golwg 360 yn seremoni Llyfr Y Flwyddyn. Ond mae hi wedi bod yn fwy cynhyrchiol fel awdur i blant, ac wedi rhyddau tair nofel yn barod – Trwy’r Tonnau, Trwy’r Darlun, a nawr Bwystfilod a Bwganod.

Nofel i blant rhwng 9 a 13 oed yw hon, ond, fel y nofelau Harry Potter, mae hefyd yn ddigon diddorol i oedolion gael mwynhau ei ddarllen hi. Mae’n adrodd hanes tri pherson ifanc – Hilda, Tom a Hywel, wrth iddyn nhw fynd ati i frwydro bwystfilod a bwganod ar draws Cymru.

Heb fanylu gormod ar gynnwys y llyfr, mae Hywel yn dod o hyd i hen gyfrol mewn siop llyfrau ail law sy’n dweud wrtho sut i gael gwared ar fwystfilod a bwganod. Un dydd mae miloedd o’r bwystfilod a bwganod yma yn ymddangos ym mhob cwr o’r byd, a daw i’r amlwg mai Hywel yw’r unig un sy’n gwybod sut i’w trechu nhw!

Efallai fy mod i wedi cael mwynhad ychwanegol o’r nofel yma am ei fod wedi ei lleoli yn bennaf yn nhref Llanbedr Pont Steffan, ble mae swyddfa Golwg. Rydw i’n gyrru i mewn i’r dref tua chwech o gloch y bore bob dydd ac roedd gwneud hynny y bore ar ôl gorffen y llyfr yma yn ddigon i godi ofn arna i, beth bynnag.

Er mai nofel i blant mor ifanc a naw oed ydi hwn mae’r bwystfilod a bwganod yn eithaf dychrynllyd, a dweud y gwir. Y golygfeydd yma  yw’r gorau yn y nofel ac roeddwn i’n aml yn teimlo fod y cymeriadau mewn perygl go iawn. Dw i ddim yn cofio nofelau mor ddychrynllyd a hyn pan oeddwn i’n naw oed, ond mae poblogrwydd cyfres Harry Potter ac eraill yn profi bod plant heddiw wrth eu boddau gyda’r math yma o beth.

Yr unig wendid yn y nofel efallai ydi’r llyfr sy’n dweud wrth Hywel sut i gael gwared a’r creaduriaid. Efallai y byddai wedi bod yn fwy o hwyl pe bai’r cymeriadau yn gorfod gweithio allan sut i gael gwared o’r bwystfilod eu hunain yn hytrach na dod o hyd i’r ateb mewn llyfr. Byddai hynny wedi rhoi cyfle i Tom a Hilda gael gwared ar ambell fwgan drwy eu dyfeisgarwch eu hunain yn hytrach na dibynnu ar wybodaeth Hywel o hyd.

Ond cwyn digon tila yw hwnnw. Dyma un o’r nofelau gorau i bobol ifanc ydw i’n ei gofio ers Sothach a Sglyfath gan Angharad Tomos, felly os oes gennych chi blentyn 9-13 oed, neu yn dal i deimlo fel un, prynwch hi!

Ifan Morgan Jones sy’n adolygu Ar Drywydd y Duwiau gan Emlyn Gomer Roberts…

Y broblem gydag adolygiadau nofelau ffantasiol neu ffuglen wyddonol Cymraeg yw eu bod nhw fel arfer yn dechrau drwy ddweud: ‘Dydw i ddim yn darllen y math yma o beth fel arfer…’

Wel, rydw i yn darllen y math yma o beth fel arfer – ond yn Saesneg. Pethau prin iawn ydi nofelau ffantasiol yn Gymraeg, er eu bod nhw wedi mynd yn fwy cyffredin yn ddiweddar. A dim ond dwy nofel ffuglen wyddonol Cymraeg alla’i feddwl amdanyn nhw oddi ar dop fy mhen – Wythnos yng Nghymru Fydd gan Islwyn Ffowc Elis a Blodyn Tatws gan Eirug Wyn.

Mae’r nofel yma rywle rhwng ffantasi a ffuglen wyddonol. Os ydych chi erioed wedi gweld y ffilm neu’r gyfres Stargate, mae hwn yn rhywbeth tebyg, gan blethu creaduriaid chwedlonol a dyfeisiau technolegol gyda’i gilydd.

Mae’r plot yn ei hanfod yn ddigon tebyg i gannodd o nofelau eraill o’r genre. Taith ar droed ydi hi o un lle i’r llall, o Fryn Crud gysurus (à la Hobbitton) i Fynydd Aruthredd (à la Mount Doom). Wrth gwrs mae yna bobol ddrwg ar eu holau nhw a chreaduriaid erchyll i’w gorchfygu ar y ffordd yno, gan gynnwys un creadur tentaclog sy’n codi o’r dyfroedd (à la… ie, mae’r awdur wedi darllen Lord of the Rings).

Beth sy’n wahanol am y nofel yma dw i’n meddwl ydi ei bod hi’n taflu’r darllenydd mewn i’r pen dwfn yn syth. Mae nofelau ffantasiol yn tueddu i ddechrau mewn byd sy’n weddol gyfarwydd i’r darllenydd cyn cyflwyno’r elfennau mwy ffantasiol bob yn dipyn wrth iddo fynd yn ei flaen. Mae’r nofel yma yn gwneud y gwrthwyneb, bron a bob, drwy ddechrau mewn byd anghyfarwydd a dryslyd a gorffen mewn byd llawr tebycach i’n un ni.

Dwi’n amau mai un o sgil effeithiau hynny ydi y bydd rhai darllenwyr (yr adolygwyr yna sydd ddim yn darllen y math yma o beth) yn colli eu ffordd dipyn bach ar y cychwyn. Ar y dudalen gyntaf rydan ni’n cael Parc Marlis, y Gattws, y Crombil, a Phont Sidian, heb lawer o syniad ynglŷn â beth mae’r awdur yn son.

Mae yna dueddiad hefyd i fynd am enwau braidd yn rhy anghyffredin. Mae Merfus, Pili ac Engral yn enwau da, ac yn awgrymu lot am natur y cymeriadau. Ond efallai y dylai’r awdur astudio’r graff yma cyn galw cymeriad arall yn Brwgaij!

Chwip o nofel

Ond os ydych chi’n llwyddo i ddenig tu hwnt i Fur Mawr y Gattws fe gewch chi nofel sy’n dal y diddordeb tan y diwedd. Mae’n nofel 300 tudalen gyda digon o waith darllen arni ond fe wneith hi chwipio heibio mewn ychydig oriau os rowch chi gyfle iddi.

Er mai nofel antur gyda digon yn digwydd ynddi yw hon y cymeriadau yw’r prif gryfder, dw i’n credu. Ynghanol yr holl frwydro mae’r awdur yn cymryd yr amser i’w datblygu nhw ac erbyn y diwedd rydych chi wir yn poeni a ydyn nhw’n mynd i gael eu saethu’n farw ar lethrau Mynydd Aruthredd ai peidio.

Serch hynny roeddwn i’n gweld y dihiryn pennaf, Engral, braidd yn rhy ddu i gyd. Mae’n arteithio a lladd pobol, yn cam-drin plant yn rhywiol, yn caethiwo aelodau o’i deulu, yn dyfeisio crefydd er mwyn rheoli pobol eraill. Dw i’n tueddu i feddwl mai’r bobol ddrwg fwyaf effeithiol ydi’r rhai y mae’r darllenwyr yn gallu deall eu safbwynt nhw, i ryw raddau. Mae’r awdur eisiau i ni gasáu Engral o’r cychwyn cyntaf ac efallai yn ei gorwneud hi braidd.

Un gwendid arall yn fy nhyb i oedd nad oedd yr awdur yn cymryd gymaint o ofal wrth ddatblygu’r byd oedd o wedi ei greu a’r cymeriadau. Mae’r Ddinas Aur danddaearol yn syniad da ond does yna ddim digon o ddisgrifiad ynglŷn â sut oedd o’n edrych na chwaith sut oedd o’n gweithio. Os ydi’r ddynoliaeth wedi eu cloi i lawr yno gan y Duwiau, o le maen nhw’n cael eu bwyd? Pam fod yna gert gachu yn un olygfa ond sustem carthffosiaeth yn y nesaf? Oes yna anifeiliaid i lawr yno gyda nhw? Pa mor fawr yw’r ddinas? Ydi o’n un canoloesol ynteu ydi o i fod i edrych yn fwy modern? Dw i’n siŵr bod gan yr awdur yr ate i bob un o’r cwestiynau yna, a darlun eglur o’r ddinas yn ei ben, ac rydw i eisiau iddo rannu hwnnw gyda fi!

Ond man feirniadaethau ydi rhain ac ni ddylen nhw atal neb rhag prynu a darllen yr nofel yma. Fe wnes i ei mwynhau hi o’r dechrau i’r diwedd. Nid yn unig mai hi’n nofel ffuglen wyddonol yn y Gymraeg (peth prin), ond yn nofel sydd wedi ei ysgrifennu er mwynhad y darllenydd yn unig (peth prinnach byth)! Mwy os gwelwch yn dda…  ac mae diweddglo’r nofel yn awgrymu bod mwy ar y ffordd!

Mae Rhestr Fer Llyfr y Flwyddyn 2010 wedi ei gyhoeddi – ond mae yna dal gyfle i chi bleidleisio dros eich ffefryn o’r Rhestr Hir ar wefan Golwg 360. Fe fydd y gyfrol sy’n derbyn y mwyaf o’r pleidleisiau yn derbyn Gwobr Barn y Bobl 2010! I’ch helpu chi i ddewis mae Blog Golwg 360 mewn partneriaeth â Wedi 3 wedi bod yn cynnwys adolygiad o bob cyfrol ar ffurf fideo. Heddiw, adolygiad o lyfr D. Densil Morgan – Lewis Edwards.

Oes gennych chi sylwadau neu adolygiad o’r llyfr? Gadewch neges isod.

Gwion Hallam, awdur blog Pethe, sy’n gofyn a ddylai gwobr Llyfr y Flwyddyn fod yn canmol ffotogrraffwyr hefyd…

Mae’n rhaid llongyfarch gwasg Y Lolfa am ei llwyddiant ysgubol yn Y gystadleuaeth eleni. Efallai bod yna gystadleuaeth fach arall yn Ne Affrica sy’n mynnu sylw rhai ar hyn o bryd, ond i awduron a gweisg – a darllenwyr o bosib – mae yna ‘gêm’ sy’n bwysicach o lawer. Gwobr llyfr y flwyddyn yw honno wrth gwrs, a’r gôl i’r chwaraewyr yw cipio’r brif wobr a rhwydo’r deg mil o bunnoedd. Er nad yw’r enillydd am gael ei gyhoeddi tan ddiwed y mis, y gwir amdani yw bod y Lolfa wedi cyflawni hat trick yn barod. Pa bynnag lyfr sydd am ennill, mae gwasg Y Lolfa wedi ennill yn saff! Achos y nhw sydd pia’r dair gyfrol sydd ar ôl yn y ras.

Banerog, cyfrol gyntaf unigol o gerddi gan y prifardd ifanc Hywel Griffiths;

Naw Mis, nofel ddiweddaraf cyn-enillydd y wobr Caryl Lewis;

Cymru: Y 100 lle i’w gweld cyn marw y llyfr taith i’r bwrdd coffi (mawr iawn!) gan yr hanesydd John Davies a’r ffotograffydd Marian Delyth.

I barhau â’r trosiad pêl droed (nes ei ladd yn llwyr!) yr hyn sy’n gwneud yr hat trick yma’n un arbennig o ddisglair yw bod y ‘goliau’ – neu’r llyfrau – mor amrywiol. Yn profi bod y Lolfa, fel gweisg eraill wrth gwrs, yn gallu llwyddo ym mhob arddull. Yn gallu sgorio o bob rhan o’r cae. Pen tost i’r beirniaid efallai yw’r amrywiaeth eang yma, ac mae’r ddadl ynglŷn â’r dasg amhosib – ac efallai annheg – o drio beirniadu’r holl lyfrau yn codi ei phen yn flynyddol. Sut wir y mae gwahaniaethu rhwng barddoniaeth a nofel? Neu gyfrol o straeon a beirniadaeth lenyddol? Fel un a gafodd y fraint o drio cyflawni’r dasg ‘amhosib’ yma – gan deimlo’n anghymwys iawn i wneud – rwy’n derbyn y farn honno i raddau. Ond ga i fentro barn arall ac awgymu mai’r amrywiaeth yn y llyfrau yw un o’r pethau gorau am yr holl gystadleuaeth. Mae’n ei gosod arwahân i gystadleuthau o’u bath ac mae yna rywbeth ‘pur’ a chyffrous, a phwerus o syml, mewn chwilio am yr un llyfr – y gorau ohonynt i gyd. (yn nhŷb y beirniaid wrth gwrs).

Yn ogystal â hynny rwy’n cofio teimlo ar y pryd fod yna bethau i chwilio amdanynt ym mhob ‘Llyfr y Flwyddyn’, beth bynnag ei fwriad neu deip. Bod rhaid i’r llyfr fy ysbrydoli; fy nghyffwrdd, neu fy symud i feddwl neu i deimlo i’r byw. I boeni neu i falio am y dweud neu’r syniadau, am y cymeriadau neu’r pwnc o dan sylw. Ro’n i’n chwilio am weledigaeth a fyddai’n wreiddiol neu’n ffresh. Am lyfr a fyddai’n safonol a chyhyrog ei iaith, ond a fyddai hefyd yn gadael argraff am oes. Disgwyliadau rhy uchel? Nid o ‘Lyfr Gorau’r Flwyddyn’ does bosib.

Un o’r pethau nad o’n i’n chwilio amdanynt fel y cyfryw oedd ffotograffau, neu unrhyw luniau o ran hynny. Sy’n dod â fi at gwestiwn sydd wedi pigo ambell i un y tro yma – gan gynnwys un o’r ‘awduron’ – llyfr gan bwy yw Cymru: Y 100 lle i’w gweld cyn marw mewn gwirionedd? Yr ateb cywir wrth gwrs yw ei fod yn lyfr gan ddau: John Davies a Marian Delyth. A bod y ddau felly’n haeddu eu canmol. Dyna’r ddau enw sydd ar y clawr. A dyna’r ddau â gafodd gomiswn i’w greu. Mae’n lyfr o ddau hanner felly (dim mwy!) gyda’r lluniau lawn mor bwysig â’r testun. Dyna pam y mae gen i gydymdeimlad mawr â Marian Delyth a’i sylwadau’n y Golwg cyfredol. Y cwestiwn amlwg felly, os braidd yn ddireidus, yw pwy ddylai dderbyn y wobr? Os mai gwobr llyfr ac nid awdur y flwyddyn yw hon mewn gwirionedd?

Ond tydw i ddim yn teimlo mor gryf â Sîon Jones, Castell Newydd Emlyn, a sgwennodd lythyr at Golwg yn dweud yr wythnos dwetha, “Mae’n gywilyddus fod John Davies wedi caniatau i’w enw fynd ymlaen heb sôn am Marian Delyth.” Ysgubol braidd yw’r gosodiad hwnnw . Fedra i ddychmygu John Davies yn ei ffordd hynaws arferol yn cydnabod pwysigrwydd y lluniau i’r gyfrol yn gyson a theg. Yn cydnabod mai cywaith yw’r gwaith. Mi ydw i yn deall ei ofnau serch hynny ac yn rhyw deimlo nad oes digon o sôn wedi bod am gyfraniad y ffotograffydd. Bod y lluniau’n cael eu hystyried bron fel rhywbeth ychwanegol i’r testun. I ddod yn ôl at y trosiad (blinedig!) pêl droed – mai dim ond ‘assist’ oedd y lluniau’n y gyfrol, er eu bod yn rhan mor hanfodol o’i llwyddiant. (sori!)

Ond eto, teg nodi mai gwobr lenyddol yw hon. Mae hynny’n reit glir ar wefan Academi ac yn amlwg ers dechrau’r gwobrwyo. Un peth yw gweld y lluniau’n derbyn cydnabyddiaeth a chlod, peth arall yw mater y wobr.

Pwt o stori i gloi. Ddwy flynedd yn ôl mi gyrhaeddodd casgliad o gerddi gan Iwan Llwyd y rhestr hir. Roedd Marian Delyth wedi cyfrannu lluniau i’r gyfrol – Hanner Cant - hefyd, a’r lluniau’n fwy o assist mewn gwirionedd i honno o bosib. Yn ôl y sôn, wedi iddo glywed fod y llyfr wedi cyrraedd y rhestr hir, y peth cyntaf wnaeth y bardd oedd cysylltu â’r ffotograffydd i sôn am eu llwyddiant ac i ddweud y byddai’n rhannu’r arian o ennill. Yn wahanol i’w gyfrol Dan Ddylanwad, (a oedd â chlawr wedi ei gynllunio gan Marian Delyth hefyd!) a enillodd Wobr Llyfr y Flwyddyn iddo ym 1997, ni enillodd Iwan Llwyd y tro hwnnw. Efallai nad yw’n addas felly i grybwyll y peth, addewid oedd hynny a dim mwy. Ac nid awgrymu ydw i chwaith mai dyna’r hyn ddylid wneud y tro yma nac unrhyw dro arall. Ond â ni newydd ei golli, da cofio eto am Iwan. Am ei gerddi a’i haelioni a’i ddawn.

Fel ag y mae’n dda cofio am gyfraniad Marian Delyth i’w gyfrolau, ac i Wobr Llyfr y Flwyddyn cyn heddiw. Fel ei chyfraniad allweddol i gyfrol sydd unwaith eto ar y brig.

Miriam James sy’n adolygu ‘Dacw’r Drws’…

Tomos Wyn oedd y canwr buddugol yng nghystadleuaeth Cân i Gymru 2010, gyda’i berfformiad o ‘Bws i’r Lleuad’ gan Alun Tan Lan. Erbyn hyn mae wedi rhyddhau EP o ganeuon a gyfansoddwyd gan Elfed Morgan Morris a Lowri Watcyn Roberts.

Lansiwyd CD Tomos Wyn a’r Band, sef EP 4 trac, yn Eisteddfod yr Urdd Llanerchaeron.  Cyfansoddwyd y geiriau a’r gerddoriaeth gan Elfed Morgan Morris a Lowri Watkyn Roberts ond digon hawdd fyddai credu mae geiriau Tomos Wyn ei hun a glywn.

Mae’r naws yn un ysgafn ar y cyfan, gyda digon o egni sy’n rhoi teimlad da i’r gwrandäwr.  Mae’r caneuon yn rhai bachog ac ambell lyric yn ddigon cofiadwy.  Mae yna gryn amrywiaeth rhwng y bedair cân ond sydd oll â naws caneuon pop gyda gwedd glasurol.

Cân fywiog, llawn asbri llachar yw ‘Dacw’r Drws’ sy’n rhoi agoriad egnïol i’r CD.  Mae iddi deimlad jaslyd, fel y drydedd cân ‘Y Fan’ sy’n anadlu naws hapus braf o fywyd ieuenctid melys.  Cân sionc, llawn mynd yw ‘Y Fan’ sydd yn llawn egni ifanc.

Yn fwy ymlaciol mae’r bedwaredd gân ar y CD, ‘Pen y Daith’, sydd â naws pruddglwyfus wrth iddo hiraethu am amser serchus a fu.  Cân serchog, angerddol a theimladwy yw ‘Adre’n ôl’ sy’n adlewyrchu llais perfformio Tomos Wyn yn ei anterth.

Os ydych chi’n chwilio am ganeuon sydd ag ystyr pell a dwfn, efallai na fydd y CD yma yn plesio.  Ond os ydych chi’n un sydd yn eich elfen wrth wrando ar ganeuon sydd i ryw raddau yn gawslyd, bydd y CD hyn yn siŵr o’ch swyno.

Mae’r CD byr ond blasus hwn yn cynnig cerddoriaeth ddedwydd, ysgafnfryd sydd â naws jas melodaidd, a fydd yn siŵr o apelio at amrediad eang o bobl.

Beth ydy’ch barn chi am ‘Dacw’r Drws’? Anfonwch eich adolygiadau CD’s i ni gyhoeddi ar Golwg360 – cymorth@golwg.com

Mae Rhestr Fer Llyfr y Flwyddyn 2010 wedi ei gyhoeddi – ond mae yna dal gyfle i chi bleidleisio dros eich ffefryn o’r Rhestr Hir ar wefan Golwg 360. Fe fydd y gyfrol sy’n derbyn y mwyaf o’r pleidleisiau yn derbyn Gwobr Barn y Bobl 2010! I’ch helpu chi i ddewis mae Blog Golwg 360 mewn partneriaeth â Wedi 3 wedi bod yn cynnwys adolygiad o bob cyfrol ar ffurf fideo. Heddiw, adolygiad o lyfr Manon Steffan Ros, Fel Aderyn, a Mân Esgyrn gan Sian Owen.

Oes gennych chi sylwadau neu adolygiad o’r llyfr? Gadewch neges isod.

Fe fydd Rhestr Fer Llyfr y Flwyddyn 2010 yn cael ei gyhoeddi bnawn fory – ond mae yna dal gyfle i chi bleidleisio dros eich ffefryn o’r Rhestr Hir ar wefan Golwg 360. Fe fydd y gyfrol sy’n derbyn y mwyaf o’r pleidleisiau yn derbyn Gwobr Barn y Bobl 2010! I’ch helpu chi i ddewis bydd Blog Golwg 360 mewn partneriaeth â Wedi 3 yn cynnwys adolygiad o bob cyfrol ar ffurf fideo dros yr wythnosau nesaf. Heddiw, adolygiad o lyfr Caryl Lewis – Naw Mis.

Oes gennych chi sylwadau neu adolygiad o’r llyfr? Gadewch neges isod.

Mae Rhestr Hir Llyfr y Flwyddyn 2010 wedi’i chyhoeddi ac mae cyfle i chi’r cyhoedd bleidleisio dros eich ffefryn o blith y deg llyfr ar wefan Golwg 360. I’ch helpu chi i ddewis bydd Blog Golwg 360 mewn partneriaeth â Wedi 3 yn cynnwys adolygiad o bob cyfrol ar ffurf fideo dros yr wythnosau nesaf. Heddiw, adolygiad o lyfr Cefin Roberts – Cymer y Seren.

Oes gennych chi sylwadau neu adolygiad o’r llyfr? Gadewch neges isod.