Cynyddu maint testun

Golwg360

Newyddion



Cyfrifiad: Niferoedd y siaradwyr Cymraeg wedi disgyn

Rhagfyr 11, 2012 10:28, Diweddarwyd am 11:59


Mae canlyniadau Cyfrifiad 2011 wedi dod â newyddion drwg ynglyn â’r Gymraeg wrth i’r niferoedd sy’n siarad yr iaith ddisgyn.

Yn ôl y Swyddfa Ystadegau mae nifer y siaradwyr Cymraeg wedi disgyn o 576,000 yn 2001 i 562,000 yn 2011. Mae canran y siaradwyr Cymraeg wedi cwympo i 19%, yn ôl i’r hyn ydoedd yn 1991.

Mae’r ffigurau’n awgrymu fod y Gymraeg dan bwysau yn ei hen gadarnleoedd, a lleiafrif sy’n ei siarad hi bellach yn Sir Gaerfyrddin a Cheredigion.

Disgynnodd y ganran o siaradwyr Cymraeg yn Sir Gaerfyrddin o 50.3% yn 2001 i 43.9% yn 2011. Mae’r nifer sy’n siarad Cymraeg yn y sir wedi cwympo 6,000 mewn deng mlynedd.

“Cwymp canran siaradwyr Cymraeg yn shir gar yn torri calon,” oedd ymateb yr Aelod Seneddol Jonathan Edwards ar ei gyfrif Twitter.

Yng Ngheredigion disgynnodd y ganran o 52% i 47%, cwymp o 3,000 o siaradwyr Cymraeg.

Disgynnodd y ganran hefyd yn Ynys Môn – o 60.1% i 57.2% – ac yng Ngwynedd – o 69% i 65.3%.

Bu twf o dros 4,000 yn y nifer o siaradwyr Cymraeg yng Nghaerdydd ers 2001, ond yn ninas Abertawe disgynnodd y nifer o siaradwyr Cymraeg gan 2,600.

Mudo

Cafodd 21% o boblogaeth Cymru eu geni yn Lloegr, seg 636,000 o bobol. Cafodd 73% o bobol Cymru eu geni yng Nghymru, o gymharu â 75% yn 2001.

Yn Lloegr cafodd 84% o’r boblogaeth eu geni yn Lloegr.

Am y tro cyntaf roedd Cyfrifiad 2011 yn cynnwys blwch er mwyn i bobol allu nodi eu bod nhw’n Gymry, ac roedd 59% o’r boblogaeth yng Nghymru yn cyfri eu hunain yn Gymry yn unig.

Roedd 7% yn Gymry ac yn Brydeinwyr, ac 17% yn cyfri eu hunain yn Brydeinwyr yn unig.

Yn Lloegr roedd 60% yn cyfri eu hunain yn Saeson yn unig ac 19% yn teimlo’n Brydeinwyr yn unig.

Ystadegau Allweddol Cymru

Mae canlyniadau’r cyfrifiad gan y Swyddfa Ystadegau heddiw yn dangos gostyngiad yn y nifer o bobl sy’n dilyn ffydd grefyddol yng Nghymru.

Mae’r ystadegau hefyd yn dangos bod y boblogaeth wedi tyfu a bod y nifer o bobl yng Nghymru, fel yng ngweddill Prydain, sydd wedi’i geni y tu allan i’r DU wedi tyfu hefyd.

Dyma’r ystadegau allweddol i Gymru:

  • Mae 58% o boblogaeth y wlad wedi datgan eu bod nhw’n dilyn y ffydd Gristnogol. Mae hynny’n 14% yn llai na 2001. Dywedodd 32% nad oedden nhw’n dilyn yr un ffydd.
  • Mae poblogaeth Cymru hefyd wedi tyfu 5% ers 2001 i 3.1 miliwn. Ac mae bron i 1 mewn 5 o drigolion y wlad yn 65 oed neu’n hyn.
  • Mae canran uwch o bobl gyda phroblemau iechyd hir dymor neu anableddau yng Nghymru o’i gymharu ag unrhyw ranbarth yn Lloegr . Bron i chwarter poblogaeth y wlad (23%).
  • Mae 66%(2.0 miliwn) o drigolion Cymru wedi mynegi eu hunaniaeth genedlaethol fel Cymreig yn 2011 – ond roedd 218,000 o’r rhain yn gweld eu hunain fel Prydeinwyr hefyd.
  • Roedd 5% (168,000) o bobl yng Nghymru wedi’u geni y tu allan i’r DU yn 2011, cynnydd o ddau bwynt canran ers 2001 (3%, 92,000).
  • Yn 2011, mae mwy o aelwydydd yng Nghymru (67%, 879,000) yn berchen ar eu cartref nag yn Lloegr (63%, 14.0 miliwn).
  • Mae nifer y ceir a faniau sydd ar gael i aelwydydd yng Nghymru wedi cynyddu 1.3-1.6 miliwn rhwng 2001 a 2011. Yn 2001 roedd 11 o geir ar gyfartaledd am bob 10 aelwyd tra yn 2011 roedd 12 o geir bob 10 o gartrefi.
  • Mae bron pob aelwyd yng Nghymru gyda gwres canolog yn 2011 (98%, 1.3 miliwn). Mae hyn yn gynnydd o chwe phwynt canran ers 2001 (92%, 1.1 miliwn).
  • Mae mwy o bobl (12%, 370,000) yng Nghymru yn rhoi gofal nag mewn unrhyw ranbarth Lloegr yn 2011. Roedd gan Gymru ganran uwch o bobl sy’n darparu gofal am 20 i 49 awr, a 50 awr neu fwy yn 2011, nag unrhyw ranbarth yn Lloegr, 2%(54,000) a 3% (104,000) yn y drefn honno.
  • Mae un o bob pedwar o’r boblogaeth sydd fel arfer yn byw yng Nghymru sy’n 16 oed a throsodd (26%, 651,000) yn dweud nad oes ganddyn nhw unrhyw gymwysterau cydnabyddedig yn 2011.

Sylwadau

Nid yw Golwg360 yn gyfrifol am y sylwadau isod nac o angenrheidrwydd yn cytuno â nhw.


Gofynnwn yn garedig i ddarllenwyr wneud defnydd doeth o’r gwasanaeth sylwadau – ni ddylid ymosod ar unigolion na chynnwys unrhyw sylwadau a all fod yn enllibus. Meddyliwch cyn teipio os gwelwch yn dda.


Er mwyn cael trafodaeth dda, gofynnwn i chi ddefnyddio eich enw go iawn a pheidio â chuddio y tu ôl i ffugenwau.


Gofynwn yn garedig i bawb ddarllen canllawiau ‘Cyfrannu i elfennau rhyngweithiol Golwg360’ yn ofalus cyn gadael sylwadau ar y gwasanaeth.


Nodi Camddefnydd
Os ydych chi’n credu bod y neges yma’n torri rheolau’r wefan, cliciwch ar y ddolen ’Nodi camddefnydd’ sy’n ymddangos wrth ymyl pob sylwad. Os bydd dau berson yn anhapus, bydd y neges yn dod yn ôl at Golwg360 i’w ddilysu.


Guto , Rhagfyr 11, 2012 10:34 am

Trist iawn, uffernol o drist. A’r cwymp hwn ar ôl i ni gael ein Cynulliad

§| Nodi camddefnydd

Dewi , Rhagfyr 11, 2012 10:37 am

Trist ofnadwy bod hyn yn digwydd mewn Cymru datganoliedig. Cywilydd mawr i bawb yn y Bae.

§| Nodi camddefnydd

Marc , Rhagfyr 11, 2012 10:46 am

Rhyw gysur yn y ffaith fod y niferoedd i weld yn parhau yn sefydlog o leia (576K yn 2001, 562K rwan – a thua 500K yn 1901 yn ôl y radio bore ‘ma).

§| Nodi camddefnydd

Jason Morgan , Rhagfyr 11, 2012 10:53 am

Yn anffodus, wela i ddim cysur yn y ffigurau dwi wedi’u gweld hyd yma – maen nhw’n wael ymhob cwr o Gymru. Ond mi ragwelwyd yr union sefyllfa hon gan lawer iawn o bobl eithr y mwyaf optimistaidd.

Yr hyn sy’n rhaid ei wneud rŵan ydi ailasesu yn gyfan gwbl sut mae achub yr iaith. Cafwyd degawd o ddatganoli, a chafwyd dirwyiad yn nifer y siaradwyr Cymraeg. Rhywbeth o’i le, yn does?

§| Nodi camddefnydd

Abel , Rhagfyr 11, 2012 10:56 am

Oedd dim angen cyfrifiad, oedd y gwir yn amlwg i unrhyw un oedd moyn gweld. Nawr mae’n fwy amlwg, mae ar ben arnon ni.

Nath y Cymry ddeffro, ond ers 50 mlynedd ni di bod yn becso am y pethe rong i gyd, arwyddion ffordd a ffurflenni, a ma’r iaith ar lawr gwlad yn marw. Mae Mewnlifiad wedi dala’n gryf, a’r Cymry ifanc yn gadael am Gaerdydd neu’n bellach. Heb Fro Gymraeg mae ar ben.

Adfer a Cymuned oedd yn iawn, ond gethon nhw ddim cefnogaeth y Cymry da. Oedd Deddf Eiddo Cymdeithas yr Iaith yn iawn hefyd, ond eto, dim cefnogaeth. Sdim pwynt beio’r Cynulliad, be nethon ni? Ac yn bwysicach, beth newn ni nawr?

§| Nodi camddefnydd

Twrch , Rhagfyr 11, 2012 11:32 am

Mae’r ffigyrau yma’n galonogol fydden ni’n dweud

Er gwaethaf y mewnlifiad anferthol o Loegr a chwbl dibaid ers cyn 1800, er gwaethaf fod y to hyn wedi marw, er gwaethaf canrif a hanner o ddylanwad llethol diwylliant Americanaidd / seisnig. Ma’r ffigyrau yn parhau’n sefydlog. Peidiwch ac anobeithio. Yn sicr angen i’r Cynulliad nawr weithio’n llawer cletach i sicrhau amgylchiadau ffyniannus i’r gymraeg, ac angen inni fyw drwy gyfrwng y gymraeg ar bob achlysur.

§| Nodi camddefnydd

Lavinia , Rhagfyr 11, 2012 11:36 am

Ddim yn syndod. Does dim byd yng Nghymru i bobl â sgiliau. Dwi’n byw yn Lloegr achos dyna lle mae’r gwaith.

§| Nodi camddefnydd

Dafydd , Rhagfyr 11, 2012 11:41 am

Lavinia,
Does dim byd o ran ddeddfau’r bydysawd sy’n gwneud Lloegr yn fwy deniadol i waith na Chymru…..os chi’n deall beth dwi’n ceisio ei ddweud. Ond ti’n iawn, fel ag y mae hi….mae llawer mwy o waith yn Lloegr.

§| Nodi camddefnydd

Ioan , Rhagfyr 11, 2012 11:44 am

Ynys Mon a Gwynedd ddim hanner mor wael a Caerfyrddin / Ceredigion, ond mi fasa ni wedi gallu rhagweld huna…
2001 2011 Gwahaniaeth
Cardiff 32491 36735 4244
Torfaen 9799 13189 3390
Monmouthshire 7732 8780 1048
Caerphilly 18229 19251 1022
Newport 13152 13002 -150
Rhondda Cynon Taff 27946 27779 -167
Bridgend 13385 13103 -282
Isle of Anglesey 38897 38568 -329
Merthyr Tydfil 5534 5028 -506
Conwy 31297 30600 -697
Gwynedd 77841 77000 -841
Blaenau Gwent 6421 5284 -1137
Pembrokeshire 23981 22786 -1195
Flintshire 20580 19343 -1237
Wrexham 18101 16659 -1442
Denbighshire 23764 22236 -1528
Powys 25797 23990 -1807
Swansea 28935 26332 -2603
Neath Port Talbot 23402 20698 -2704
Ceredigion 37915 34964 -2951
Vale of Glamorgan 12987 8641 -4346
Carmarthenshire 84195 78048 -6147
Cyfanswm 582381 564027 -18354

§| Nodi camddefnydd

Gŵr ecsam , Rhagfyr 11, 2012 11:46 am

Paid ag anghofio bod nifer o siaradwyr y Gymraeg yn byw ychydig dros y ffin ond nid yw’n cael eu cyfrif gan nad oedd cwestiwn priodol ar y cyfrifiad yn lloegr.

§| Nodi camddefnydd

Marc , Rhagfyr 11, 2012 12:07 pm

Vale of Glamorgan 12987 8641 -4346
33% o gwymp mewn 10 mlynedd felly – rhywbeth mawr wedi digwydd yn fano yn amlwg.

§| Nodi camddefnydd

Dafydd , Rhagfyr 11, 2012 12:12 pm

Ac mae’r Saeson yn ‘dioddef’ hefyd!

“In 20.9% of households in Kensington & Chelsea no one speaks English as 1st language”

:-))

§| Nodi camddefnydd

Gwilym Prydderch , Rhagfyr 11, 2012 12:15 pm

Sylwer bod y niferoedd yng Ngwynedd a Môn prin wedi newid, dim ond y canrannau oherwydd i’r boblogaeth gynyddu. Rhyw gysur bach yn hynny, am wn i. Cytuno efo Marc am Fro Morgannwg.

§| Nodi camddefnydd

pleidleisiwr , Rhagfyr 11, 2012 12:38 pm

‘Ac mae’r Saeson yn ‘dioddef’ hefyd!

Dim cymaint a ni. Fe ddaw trigolion newydd Gorllewin Llundain i siarad Saesneg digon buan. Ond ddaw y mewnfudwyr newydd i Gymru byth i sirad Cymraeg?

§| Nodi camddefnydd

Dafydd , Rhagfyr 11, 2012 12:41 pm

pleidleisiwr,
Sarcasm oedd e. Ac mae’r mewnfudwyr i Orllewin Llindain yn siarad Saesneg….jysd ddim fel mamiaith. Dyna’r wahanol fath o ddisgwyliade sydd gan y Cymry Cymraeg…..a’r Saeson.

§| Nodi camddefnydd

Jones , Rhagfyr 11, 2012 12:43 pm

Does nam pwynt cael ‘statws’ i’r gymraeg neu arwyddion ffordd yn y gymraeg os dydy y gymraeg ddim yn cael ei ddefnyddio ar lawr gwlad.

Be sydd angen ydy swyddi da ym Mon ac yng Ngwynedd. Oherwydd ar hyn o bryd, mae bron rywun sydd hefo gradd yn gorfod mynd i Loegr neu i Gaerdydd. Os oes rhaid- pam ddim cael deddf syn deud bod rhaid i “cwmniau mawr” e.g Wylfa B adael i % o weithwyr fod yn rhai sy’n siarad Cymraeg. Efallai ddylsa fod hwn fod yn amod ar yr adeilad? Pam ddim?

Doeddwn i ddim eisiau gadael Ynys Mon, ond oherwydd fy ngwaith roedd yn rhaid i mi. Ag oedd hynny yn trueni mawr i mi.

Be fedrith Llywodraeth Cymru wneud heddiw ydy symud adrannau o G’dydd fyny i G’narfon e.e adran y gyfraith neu adran finance. Yna hysbysebu hyn i myfyrwyr lleol ag annod nhw i gael gymhwyster yn y maesydd yma. Does na ddim pwynt o gwbl cael ryw ambell person o bob adran wedi’i leoli yn Llandudno – “token gesture” yw hwn.

§| Nodi camddefnydd

gwyndaf richards , Rhagfyr 11, 2012 12:44 pm

“Mae angen cyfres o bolisïau clir a dewr gan Lywodraeth Cymru ym mhob maes, ond yn arbennig ym meysydd addysg, cynllunio, tai a’r gweithle er mwyn gwrth-droi’r dirywiad. Nid oes diben eistedd yn ôl a derbyn hyn: gydag ymgyrchu caled ac ewyllys gwleidyddol, gallwn ni gydweithio a newid ein tynged.”

Angen siarad yr iaith sydd – angen i ddisgyblion ein hysgolion Cymraeg ddefnyddio’r iaith, angen i bobl ofyn am ffurflenni Cymraeg … mae’r llywodraeth wedi gwneud eu gwaith … angen nawr i ni siarad a defnyddio’r iaith. Arolwg diweddar: peririannau tocynnau parcio yng Nghaerdydd — 0.006% sy’n defnyddio’r opsiwn Cymraeg – ydych chi’n un o’r 0.006% hynna neu ydy hynna’n ormod o ffwdan?

§| Nodi camddefnydd

Gail Bach, Felinheli , Rhagfyr 11, 2012 12:58 pm

Pwyntiau cyflym iawn:
1. Cymry’n bennau bach yn gwerthu’u tai i Saeson.
2. Cymry â chywilydd o’r Gymraeg. Rhy barod i siarad Saesneg gyda dysgwyr.
3. Gormod o wragedd athrawon a phrifathrawon yn cael swyddi, ac o’r herwydd athrawon ifainc yn gorfod gadael Cymru.
4. Gwleidyddion Cymru ddim yn buddsoddi mewn busnesau bach; mae popeth yn mynd i dwristiaeth … i ddenu Saeson.

§| Nodi camddefnydd

RSN , Rhagfyr 11, 2012 1:11 pm

Mae pwynt 3 “Gail” yn warthus.

§| Nodi camddefnydd

Gail Bach, Felinheli , Rhagfyr 11, 2012 1:21 pm

Dal dy ddwr: y pwynt 3 uchod yn “warthus”?? Beth wyt ti’n feddwl “gwarthus”? Mae pobl ifanc yn graddio, yn cymhwyso fel athrawon, yn ceisio cael swydd yn y Wynedd Gymraeg, ond yn rhy aml, mae’r swydd yn cael ei rhoi i wraig prifathro, swyddog addysg, athro, ac yn y blaen. Deud wrthyf i rwan: beth sy’n “warthus” yn y datganiad ffeithiol hwn? Mae o’n digwydd, boi, ac wedi bod yn digwydd ers degawdau lawer. Deffra ac arogla’r coffi.

§| Nodi camddefnydd

RSN , Rhagfyr 11, 2012 1:23 pm

Cymoedd Morgannwg oedd y greal sanctaidd ond hei ho dyw e ddim wedi digwydd – big surprise. Digon o gadw’r ddysgl yn wastad – symudwch y swyddi Cymraeg i’r gorllewin NAWR. Dyw adfywiad mawr y Gymraeg yn de ddim yn mynd i ddigwydd, breuddwyd gwrach ydoedd fyth. Dewch i ni ymladd i gadw’r hyn sydd GYDA ni cyn ei golli. Cadwch addysg Gymraeg ar draws Cymru wrth gwrs ond yn y cymunedau Cymraeg mae’r rheng flaen a dyna ble mae sianelu yr ymdrechion ac ie, y cyfalaf a’r swyddi. Dim pwynt i gael swyddi Cymraeg unlle arall, ni fyddent yn gallu codi eu plant mewn cymunedau Cymraeg yno.

§| Nodi camddefnydd

RSN , Rhagfyr 11, 2012 1:27 pm

Beth sy’n warthus? Eich man cychwyn o gredu mai dim ond ffordd yna rownd gall e weithio! Beth, does dim menywod yn benaethiaid ysgolion (dyna’r term, nid prifathro) neu swyddi uwch? Dim ond trwy ei gwr gall menyw gael swydd dda? Mae’n chwerthynllyd hefyd eich bod yn meddwl am ddysgu ynddo ei hun fel “swydd dda” – dyw e ddim yn llwyddo i ddenu’r disgleiriaf o ddim un prifysgol alla i ddweud wrtho chi! Falle nol yn oes yr arth a’r blaidd lle oedd menywod hefyd yn gwybod eu lle ynde!

§| Nodi camddefnydd

RSN , Rhagfyr 11, 2012 1:41 pm

Yn union – rwy’n cytuno. Ond swyddi DA, nid dibynnu ar yr opsiwn hawdd o fynd yn athro oherwydd bod dim byd gwell ar gael.

Nid “Sowth Welian” os gwnewchi chi drafferthu darllen fy negeseuon.

§| Nodi camddefnydd

Guto , Rhagfyr 11, 2012 1:54 pm

Yn y gorffennol, ble mae na wedi bod newyddion drwg mae na hefyd wedi bod ambell i newydd da (e.e. cwymp yn y gogledd orllewin, ond yr iaith yn ennill tir yn y cymoedd a’r de-ddwyrain, ayyb). Yn anffodus, ychydig iawn o newyddion da y gellid eu ffeindio yn y ffigyrau hyn. Mae yna ostyngiad mawr iawn yn y niferoedd o siaradwyr Cymraeg ym Mro Morgannwg (niferoedd o siaradwyr Cymraeg lawr 33% ers 2001), Blaenau Gwent (lawr 18%), Castell Nedd Port Talbot (lawr 12%), Abertawe (lawr 9%), Merthyr Tudful (lawr 9%), Wrecsam (lawr 8%), Ceredigion (lawr 8%), ayyb.

Dim ond yn Nhorfaen (niferoedd o siaradwyr Cymraeg i fyny 35% ers 2001 – da iawn Torfaen!), Sir Fynwy (fyny 14% – ond roedd y ffigyrau 2001 yn uffernol o isel), Caerdydd (fyny 13% – ai effaith siaradwyr Cymraeg o’r gorllewin yn symud i’r prif ddinas yw hyn?) a Chaerffili (fyny 6%) y ceir unrhyw lygeudyn o newyddion da.

Ond llygeudyn o obaith digon gwan yw hwnnw pan rydych yn ei roi yng nghyd-destun y boblogaeth di-Gymraeg yn cynyddu. Felly, fe fydd unrhyw gynnydd bach yn y nifer o siaradwyr Cymraeg yn cael eu boddi mas gan gynnydd llawer mwy o siaradwyr di-Gymraeg.

§| Nodi camddefnydd

Guto , Rhagfyr 11, 2012 1:57 pm

“O, Sowth Walian wyt ti? Sê no môr” – am sylw gwirion. Does rhyfedd fod yr iaith ar ei wely angau gydag agweddau plwyfol fel hyn mor gyffredin ar draws y wlad.

§| Nodi camddefnydd

RSN , Rhagfyr 11, 2012 2:03 pm

Clywch clywch Guto. Ac nid yw gwrthod meddwl tu allan i’r bocs traddodiadol yn helpu dim ychwaith. Meddwl mai swydd athro yw’r peth o anelu ato! Sori ond mae swyddi dysgu wastad wedi bod ar gael, dyn nhw ddim wedi atal y disgleiriaf allfudo naddo? Mae angen mwy o uchelgais na hyn neu mae hi wir ar ben arno ni.

Ian Jones yw enw pennaeth S4C ie? Fe wnaeth grybwyll yn ddiweddar y galle nhw symud y pencadlys i’r Fro. Iawn de, beth am weithredu yn gadarn nawr, nid siarad gwag. Bod yn esiampl i’r cyrff mawr eraill a thalu nol tipyn o’r ffafr yna sydd arnoch chi i Gymry Cymraeg y gorllewin.

§| Nodi camddefnydd

RSN , Rhagfyr 11, 2012 2:05 pm

Er hyn rwy wir yn meddwl fod gan Gail bwynt efo ei bedwerydd pwynt. Mae twristiaeth mor niweidiol. Gwerthu ein hunen a’n gwlad yn rhad ydyn ni. Mwy o hunanbarch plis.

§| Nodi camddefnydd

Ioan , Rhagfyr 11, 2012 2:16 pm

Petha ddim yn glir yng Ngwynedd:
2011 2001 Gwahaniaeth
03-14 89.0% 88.5% 0.4%
15-24 61.1% 69.1% -8.1%
25-39 69.1% 71.2% -2.1%
40-59 62.8% 62.3% 0.5%
60+ 57.1% 62.8% -5.7%
Mi faswn i’n dweud
* Y grwp 15-24 yn cael ei effeithio gal y twf ym Mrifysgol Bangor (nifer o siradwyr Cyraeg fynu 700)
* Cynnydd bach yn yr oed 40-59 i’w ddisgwyl o ganlyniadau 2001
* 60+ : Hwn hefyd i’w ddisgwyl – Pobl 65-69 ydi’r grwp lleia tebygol o fod yn medu siarad Cymraeg yng Ngwynedd (53.7%)

§| Nodi camddefnydd

B Griffiths , Rhagfyr 11, 2012 2:43 pm

Mor siomedig, bron pawb wedi darogan bod y canran cenedlaethol mynd i godi rhywfaint. Ond eto ddim yn syndod. Y peth gwaethaf yw bod cadarnleoedd yr iaith wedi dirywio mor gymaint yn y deg mlynedd diwethaf. Teimlo’n hynod o ddigalon.

§| Nodi camddefnydd

gaynor , Rhagfyr 11, 2012 2:45 pm

rwy mewddwl bod bai mawr ar ein hawdurdodau lleol ni, gallen nhw neud llawer mwy i geisio gwyrdroi y sefyllfa , ond does dim ewyllys na gweledigaeth gan y cynghorwryr a’r swyddogion, mae’r gor adeiladu tai sydd ar y gweill yn warthus ac yn ddiangen. beth am werthu tai gweigion i bobl lleol am bris rhad a gadel iddynt eu hadnewyddu. mae stad gwbl wag ar gyrion llanelli yn pwdru ers blynyddoedd.
Mae bobl wedi bod mor obsesyd am gynnyddu statws yr iath maent wedi eu dallu i sefyllfa yr iaith ar llawr gwlad , sneb yn trafferthu i ddarllen ffurflenni cymraeg y llywodraeth neu’r nhs, fwy nag ydwyf i. Ar hyrwyddo a dysgu dylid gwario yr arian i annog Siarad a’i throsglwyddo, rhyddhau reolau cynllunio gwledig ar gyfer adeiladu tai fforddiadwy, canolfannau cymathu mewnfudwyr cyn iddynt fynd i’r ysgolion bach, polisiau addysg cadarn am yr iaith, a chryfhau yr economi a denu swyddi teidi i’r gorllewin i gadw y genhedlaeth iau.
A peidiwch dechre fi ar y mentrau iaith wastraff amser llwyr arwahan i rhai fel Abertawe a merthyr sydd yn neud gwaith arloesol, ond joc ydynt yn yr ardaloedd cymrag.

§| Nodi camddefnydd

Dafydd , Rhagfyr 11, 2012 2:53 pm

Dwi’n methu deall pam fod Cymru ar waelod bron i bob tabl gyngrair gallwch son amdano……economi; tlodi; iechyd; addysg heb law am un……ni’n ail yn yr uwchgyngrair Ewropeaidd o rhan nifer y rhai sy’n byw yn ein gwlad ond a anwyd y tu allan iddi. Mae’r safle cyntaf yn mynd i Luxembourg fach gyda’i chyfoeth a’i sefydliadau sy’n perhtyn i’r llywodraeth Ewropeaidd.

§| Nodi camddefnydd

Dafydd , Rhagfyr 11, 2012 3:29 pm

o ie…..ni siwr o fod rywle’n agos i’r brig o ran dirywaid y iaith frodorol. Gwynebwch y ffeithiau. Mae’r frwydr wedi ei cholli. Ni wedi cael grym ein hunen yng Nghaerdydd…..a dal i ddirywio mae sefyllfa’r Gymraeg. Medd un blogiwr adain dde genedlaetholgar, taw ffars yw datganoli. O’r blaen roedd y ‘gelyn’ yn amlwg. Mae pethau wedi gwaethygu bron ym mhob ffordd ers 1999. Dwi’n dechrau meddwl ei fod yn gywir.

§| Nodi camddefnydd

myrddin , Rhagfyr 11, 2012 4:04 pm

Dydy’r ffigurau yn y dwyrain (ac eithrio Bro Morgannwg) ddim mor anobeithiol â’r disgwyl: prin fod colli tir yno. Yr un fath yng Ngwynedd (Gwynedd 77841 77000 -841). Ar ddiwrnod mwy tesog na’i gilydd gellid dadlau mai sefydlogi y mae pethau yn y fan honno.

Mae’r stori’n wahanol – ac yn argyfyngus – yn y de-orllewin fodd bynnag. Yng Ngheredigion mae poblogaeth o 75,000+ ac mae dros 28,000 ohonynt wedi eu geni yn Lloegr (bron 30,000 o gyfrif yr Alban ac Iwerddon)! Ganed 42,000 yn unig yng Nghymru, ac mae 34,964 yn gallu siarad Cymraeg. Anodd peidio â gweld y cyswllt rhwng mewnlifiad a cholli tir i’r Gymraeg.

Mae Sir Gaerfyrddin yn fwy cymhleth. Mewn poblogaeth o 183,000+ mae 139,693 wedi eu geni yng Nghymru ond dim ond ychydig dros 78,000 sy’n gallu siarad yr iaith. Mae diffyg trosglwyddo a defnyddio yn y fan honno, yn ogystal â mewnlifiad di-Gymraeg: mewnlifiad yng ngorllewin y sir a diffyg trosglwyddo yn y dwyrain efallai.

Mae’n naturiol inni chwilio am rywun i feio am y colli tir hwn ond dau gwestiwn syml sydd gen i (ac ambell awgrym):
1. Sut mae gwyrdroi/lleihau’r mewnlifiad?
[Ydy newid polisiau cynllunio yn ddigon. Bydd pobl gymharol gyfoethocach gorllewin Lloegr o hyd yn gallu prynu tai cymharol ratach gorllewin Cymru.]

2. Sut mae annog rhieni i drosglwyddo’r iaith a phlant i’w siarad yn yr ysgol ac ar ^ol gadael yr ysgol?
- Miloedd o swyddi lle’r mae’r Gymraeg yn orfodol

§

Gareth , Rhagfyr 11, 2012 4:22 pm

Mae hyn yn brifo, ac wrth gwrs ein bod ni am fod yn negyddol. Ond yn y pen draw, dwi’n meddwl ei fod yn well na’r ffigyrau ffug gawson ni ddeng mlynedd yn ol. Fydd cuddio pennau yn y tywod ddim yn bosib y tro yma.

§| Nodi camddefnydd

Gareth , Rhagfyr 11, 2012 4:28 pm

Un peth mae’n rhaid ei stopio’n syth ydi ariannu’r bobl ifanc i astudio tu allan i Gymru. Rydan ni’n gwaedu’n hunain i farwolaeth – ac yn talu am wneud hynny! Does ond eisiau meddwl am eich cyfoedion ysgol – sawl un adawodd am Loegr, a sawl un ddaeth nol? Digwyddodd i’r rhan fwyaf yn fy nghenhedlaeth i (ac roedd hyn cyn yr ariannu – rhaid ei fod yn waeth erbyn hyn). Mae’r rheina i gyd rwan yn magu eu plant yn Saeson yn Lloegr a rhyw air bach fel “nain” a “taid” i fod i wneud iawn am y golled.

§| Nodi camddefnydd

gwyndaf richards , Rhagfyr 11, 2012 5:40 pm

Gareth – fedra i ddim cytuno a chi ar hynna. Mae dweud nad ydym am gyllido cerddor neu wyddonydd neu athrylith o’r radd flaenaf i astudio yn sefydliadau gorau gwledydd Prydain yn gwbl annerbyniol, yn feiopig ac yn niweidiol tu hwnt. Gwae ni os awn i lawr y llwybr hwnnw. Fedra i byth gefnogi y fath syniad cul.

§| Nodi camddefnydd

Dafydd , Rhagfyr 11, 2012 5:49 pm

gyndaf,
Os yw nhw’n gallu astudio’r pwnc yna yng Nghymru…..nid ddylid eu cyllido i astudio mewn ardal arall o Brydain. Os nad oes cwrs tebyg yng Nghymru ee mil-feddygaeth, yna dylid eu cyllido.

§| Nodi camddefnydd

gwyndaf richards , Rhagfyr 11, 2012 5:57 pm

Felly nid yw myfyrwyr Cymru i dderbyn yr addysg orau – nid yw cerddor o Gymru fod dedrbyn addysg y Guildhall yn Llundain, nid yw gwyddonydd i fod dderbyn addysg Coleg yr Imperial. gwell genny feddwl bod ein plant gorau ni yn cael derbyn yr addysg orau mwyaf blaengar. Dydach chi ddim yn ceisio dadlau bod addysg Prifysgolion Cymru ar yr un lefel a rhai o’r sefydliadau yn Lloegr sy’n arwain y byd gobeithio! Gadewch i ni beidio twyllo ein hunain – angen yr addysg orau sydd ar blant Cymru.

§| Nodi camddefnydd

annibyn , Rhagfyr 11, 2012 6:02 pm

Da iawn Myrddin. Cytuno mae angen:
1. Diwygio polisiau cynllunio i atal y gor-ddatblygu diangen a’r nonsens o godi stadau tai
2. Rhaid gorfodi ee Cyngor Ceredigion, Prifysgol Aber ac ati fod yn gweinyddu’n Gymraeg a chreu swyddi Cymraeg
3. Rhaid creu corff datblygu economaidd fel ‘Udaras na Gaeltachta’
4. Angen cryfhau y gyfundrefn addysg a’r Gymraeg yn sylweddol

§| Nodi camddefnydd

irfon , Rhagfyr 11, 2012 6:16 pm

Cytuno a Gwyndaf.

§| Nodi camddefnydd

Osian , Rhagfyr 11, 2012 6:17 pm

Cytuno gyda Gwyndaf 100%. Mae gwrthod ariannu ein Cymry Cymraeg disglair i dderbyn addysg gorau’r byd yn gam peryglus tu hwnt.

Strategaeth economegol sydd ei hangen i achub y Gymraeg, nid yw addysg na diwylliant yn ddigon ar ei phen ei hun – fel y dengys ffigyrau heddiw.

§| Nodi camddefnydd

Steffan Llysdinam , Rhagfyr 11, 2012 6:22 pm

Braf i weld y piranha yn difa ei gilydd ar y bwrdd heno…

§| Nodi camddefnydd

Steffan Llysdinam , Rhagfyr 11, 2012 6:29 pm

Efallai y gwir amdani yw hyn; mae bwlch o wahaniaeth rhwng beth sy angen cael ei wneud i achub yr iaith a beth sy’n dderbyniol yn wleidyddol.

Sut, felly, y gallen ni wneud beth sy angen cael ei wneud yn dderbyniol? Dyna’r dric.

Leanne?

§| Nodi camddefnydd

Gareth , Rhagfyr 11, 2012 6:43 pm

Fyddai dim i’w rhwystro nhw wrth gwrs, ond NID lle ein llywodraeth ni yw ariannu hynny. Os ydyn nhw mor ddisglair a hynny, fe gant ysgoloriaethau felly beth yw’r broblem? Dim ysgoloriaeth = dim mor ddisglair a hynny yn y lle cyntaf, felly esgus yw’r ddadl.

§| Nodi camddefnydd

Dafydd , Rhagfyr 11, 2012 7:01 pm

Ni fydd y polisi yn gallu parhau ta beth ar llawer yn rhagor. Mae’n costio’n rhy ddryd. Beth am i’r llywodraeth ddefnyddio ddychymyg…….cyllido’r ol-raddedig os yw’n dod yn ol i Gymru a chael gwiath yma?

§| Nodi camddefnydd

Gareth , Rhagfyr 11, 2012 7:03 pm

Ie, Dafydd, byddai hynny’n fwy adeiladol, dwi’n cytuno.

§| Nodi camddefnydd

gwyndaf richards , Rhagfyr 11, 2012 7:06 pm

Pawb at y peth y bo ond wry am weld Cymru yn cyllido ein myfyrwyr gorau i dderbyn ein haddysg orau – a theimlaf mai cenedaletholdeb cul a meiopig yw gwneud fel arall. Gareth – efallai eich bod chi mewn ffordd i dalu ffioedd ein prifysgolion gorau dros eich plant – gwn i am ddegau nad sy a fyddwn iddim am weld eu plant yn dioddef oherwydd culni meddwl. …. ond dwn i ddim beth sydd a hyn i wneud a ‘r cyfrifiad beth bynnag.

§| Nodi camddefnydd

Dafydd , Rhagfyr 11, 2012 7:10 pm

Pawb yn hapus wedyn….heb law am Gwyndaf?

§| Nodi camddefnydd

irfon , Rhagfyr 11, 2012 7:11 pm

cytuno a gwyndaf eto.

§| Nodi camddefnydd

Jason Morgan , Rhagfyr 11, 2012 7:11 pm

Myrddin, mi fuaswn i’n bwyllog iawn am ddiystyru’r hyn sy’n digwydd yng Ngwynedd a Môn – wn i ddim a wyt ti’n gyfarwydd â’r ardaloedd hyn ond mae’r newidiadau ieithyddol sydd ar waith yno’n ddigon brawychus, os nad ar yr un lefel â thrychineb y gorllewin. Cofia, mae hi ond 30 mlynedd ers bod canran y Cymry Cymraeg yng Ngheredigion yr un fath ag ydi hi yng Ngwynedd heddiw – a thua ugain mlynedd yn ôl roedd y ganran yno yn uwch nag ydi ar Fôn heddiw. Waeth beth aeth o’i le yng Ngheredigion, gwae ni ailadrodd hynny yn y gogledd-orllewin

§| Nodi camddefnydd

Gareth , Rhagfyr 11, 2012 7:13 pm

Ysgoloriaeth oedd y gair ddefnyddiais i gwyndaf. Os ydynt yn ddisglair fe gant ysgoloriaeth i dalu eu ffordd, gan y sefydliadau eu hunain. Os na chant ysgoloriaeth, teg cwestiynu cweit pa mor “ddisglair” ydyn nhw a pha fudd gant o fod yn y llefydd top ‘ma.

§| Nodi camddefnydd

Delwyn W , Rhagfyr 11, 2012 7:26 pm

Ydi Gwyndaf a Irfon yn un person?

§

Gwilym Prydderch , Rhagfyr 11, 2012 7:28 pm

Fues i ym Machynlleth y dydd o’r blaen. Roedd fel bod yng nghanol Lloegr. Nyff sed. Mae’n pobol yn cael eu gwasgu allan.

§| Nodi camddefnydd

irfon , Rhagfyr 11, 2012 7:36 pm

mi es i allan o Gymru i gael addysg ac mi faswn yn gwneud yr un peth eto. Mae mynd o’ch milltir sgwar yn ran bwysig o’r addysg . ( sori …postio hwn o ffon a dwi yn cael problem gyda predictive text !)

§| Nodi camddefnydd

Dafydd , Rhagfyr 11, 2012 7:40 pm

Ifron,
Borstal?

§| Nodi camddefnydd

irfon , Rhagfyr 11, 2012 7:45 pm

ia dafydd …dy gofio di yn iawn…

§| Nodi camddefnydd

Awen Glyndwr , Rhagfyr 11, 2012 8:08 pm

Na fydd democratiaeth achub yr iaith hon.

§

Awen Glyndwr , Rhagfyr 11, 2012 8:08 pm

Na fydd democratiaeth achub yr iaeth hon.

§

Lewis , Rhagfyr 11, 2012 8:15 pm

Dydyn ni ddim ynys bellach, dyn ni’n ynysfor.

§| Nodi camddefnydd

Gareth , Rhagfyr 11, 2012 8:17 pm

Ac mae hynny wedi bod o fantais i’r Gymraeg… sut yn union?

§| Nodi camddefnydd

Lewis , Rhagfyr 11, 2012 8:23 pm

Dydy e ddim fantais ond ffaith

§| Nodi camddefnydd

Ben , Rhagfyr 11, 2012 8:32 pm

Does bosibl bod newid yn y cwestiwn wedi cael effaith hefyd yma? Yn y gorffennol er enghraifft, roedd rhai rhieni yn nodi ar ran eu plant eu bod nhw’n gallu siarad y Gymraeg a nhwthau’n Gymry uniaith Saesneg, a hynny o achos oedden nhw’n cael gwersi Cymraeg yn yr ysgol ac yn gallu dweud tipyn yn yr iaith. Roedd 40% o blant rhwng 3 a 15 yn gallu siarad Cymraeg yn 2001 ond eto dim ond 20% oedd yn derbyn addysg gyfrwg Gymraeg! Felly :

1. Mewn ffordd rydyn ni wedi dychwelyd at sefyllfa 1991, gyda nifer debyg o siaradwyr

2. Sefyllfa tebyg yng nghyd-destun crebachiad y broydd Cymraeg

Serch hynny, mae’r ddau newid mawr (gostyngiad yn y de-ddwyrain a statwas lleifrifol i’r iaith yng Nghaerfyrddin) yn frawychus

§| Nodi camddefnydd

CGT , Rhagfyr 11, 2012 8:35 pm

Felly – rhith yw twf y Gymraeg yng Nghaerdydd a’r cymoedd ?
Mae yna ddegau o blant yn mynd i’r ysgolion yma. Ydi pob un wan jac ohonynt yn colli eu Cymraeg , neu dim ond y rhai sy’n aros yn eu cynefin heb fynd i’r brifysgol ?( o safbwynt cymdeithaseg dosbarth yr iaith, buasai hynny’n ganfyddiad erchyll). Mae hefyd yn codi cwestiynau mawr, fel y gwnaeth Seimon Thomas ynghynt yn y flwyddyn, am Gymraeg yn yr ysgolion ail iaith.
Mae’n amlwg i 13 mlynedd o ddatganoli gael dim effaith ar dranc y Gymraeg. I’r gwrthwyneb, mae rhoi grym i Blaid lafur y De yn mynd i’w brysuro, gan y buasai Plaid Cymru’n diflannu o’r tir gyda’r iaith (Peidier neb a twyllo eu hunain fod unrhyw fath o sail iddi yn y cymoedd) Mae arian aruthrol wedi eu tollti i statws a deddfau a hawliau ayb mewn ardaloedd lle nad oes neb hyd heddiw yn siarad Cymraeg, neu maent yn rhy hunan-foddhaus i fynnu. Bu mudiad Adfer yn flaenllaw yn ceisio cadw’r Fro Gymraeg yn uniaith (nid dwyeithrwydd Cymdeithas yr iaith yw’r ateb) , a diolch i’r drefn am y diweddar Tecwyn Ellis , ei debyg a’i olynwyr am bolisi iaith cryf (yr hen) Gwynedd.

§| Nodi camddefnydd

Lewis , Rhagfyr 11, 2012 8:45 pm

Yn wir, fydd democratieth achub yr iaith hon? Wn i ddim.

§| Nodi camddefnydd

Gareth , Rhagfyr 11, 2012 8:59 pm

Sori Lewis – nid i ti roeddwn i’n gofyn ond i Irfon.

§| Nodi camddefnydd

Gareth , Rhagfyr 11, 2012 9:07 pm

Neges wych CGT. Calon y gwir.

§| Nodi camddefnydd

gwyndaf richards , Rhagfyr 11, 2012 9:11 pm

Dafydd – digwydd bod yn cytuno an fydd i’r system hon barhau beth bynnag. Mae’n dinistrio ein sefydliadau addysg uwch gan bod yn leihad mawr yn y cyllid gariodd i brifysgolion er mwyn cael noddi’r cynllun i fyfyrwyr Cymru, ac erbyn hyn wrth gwrs ame myfyrwyr Lloegr – a deos dim rhyfedd – yn gwneud penderfyniadau sy’n golygu nad ydynt yn dod mewn cymaint o niferoedd i Gymru bellach ac felly nid yw arian y ffioedd yn dod i mewn.

Gareth – wedi eich deall yn iawn a dydw i ddim am fod yn rhan o wladwriaeth sy’n gwrthod rhoi’r addysg orau i’w dysgyblion / myfyrwyr gorau. Cenedlaetholdeb cul na dydw i ddim am wneud dim ag o!

§| Nodi camddefnydd

irfon , Rhagfyr 11, 2012 9:38 pm

gareth…mae o wedi bod o fantais oherwydd mod i wedi ehangu fy ngorwelion ychydig.

§| Nodi camddefnydd

Deri , Rhagfyr 11, 2012 9:47 pm

Chwedl Clinton “it’s the economy, stupid”. Rhyfeddu bod figyrau Gwynedd hanner cystal o wybod cymaint sydd wedi symud o’r ardal i chwilio am waith tu hwnt i’r ffin yn ystod y dirwasgiad. Hefyd, dwi’n sylwi bod colegau Lloegr yn denu’r goreuon unwaith eto, Caerdydd ddim gymaint o atyniad erbyn hyn chwaith.
Gwaith a iaith yn mynd llaw yn llaw.

§| Nodi camddefnydd

Gareth , Rhagfyr 11, 2012 9:50 pm

Gwyndaf – Ysgoloriaethau.

Irfon – I’r Gymraeg?

§| Nodi camddefnydd

gwyndaf richards , Rhagfyr 11, 2012 10:02 pm

Gareth – ysgoloriaethau’n iawn wedi eu cyllido wrthreswm gan Gymulliad Cymru i fyfyrwyr Cymru ple bynnag maent yn astudio. Gwych – cytunwn! Tegwch i bawb! A dim rhagafrn cul.

§| Nodi camddefnydd

irfon , Rhagfyr 11, 2012 10:08 pm

Gareth- da iawn chdi yn mynd i’r coleg i Achub Yr Iaith. Ti’n heuddu medal. Mae pawb yn ‘gwneud eu bit’ a- fel mae’n digwydd- mi ydw i wedi sgwennu sawl rhaglen i blant i S4C a sawl gwaith arall i blant…yn y Gymraeg…ond tydw i ddim am dderbyn darlith gen ti am fentro tu allan i Gymru er mwyn dysgu mwy am y byd.

§| Nodi camddefnydd

Dewi , Rhagfyr 11, 2012 10:23 pm

Fel amryw sydd wedi sylwebu ar ganlyniadau’r cyfrifiad heddiw, yn naturiol roeddwn wedi fy siomi. Mae yna angen gweithredu pendant gan y llywodraeth ar fyrder. Ymysg strategaethau eraill mae angen datganoli swyddi o ansawdd i’r ardaloedd cynhenid Gymreig. Wrth glywed y newyddion ni allwn beidio a theimlo bod Saunder Lewis wedi proffwydo hyn wrth glo ei araith tynged yr iaith pan ddywedodd “Yn fy marn i, pe ceid unrhyw fath o hunanlywodraeth i Gymru cyn arddel ac arfer yr iaith Gymraeg yn iaith swyddogol yn holl weinyddiad yr awdurdodau lleol a gwladol yn y rhanbarthau Cymreig o’n gwlad, ni cheid mohoni’n iaith swyddogol o gwbl, a byddai tranc yr iaith yn gynt nag y bydd ei thranc hi dan Lywodraeth Loegr.”

Wedi dweud hynny, rwyf wrth reddf yn optimistt, ac yn hytrach na chanolbwyntio ar yr uchod, mae’n well gen i ar ddiwrnod du fel hwn gymryd ysbrydoliaeth o eiriau Saunders Lewis. Tybiaf bod amryw ohonoch yn gyfarwydd a’r dyfyniad canlynol:

“A ydy’r sefyllfa yn anobeithiol? Ydy, wrth gwrs, os bodlonwn ni i anobeithio. Does dim yn y byd yn fwy cysurus nag anobeithio. Wedyn gall dyn fynd ymlaen i fwynhau byw.”

Dewch i ni beidio anobeithio felly, a chyd-weithio i ganfod datrysiad i’r broblem, a dyfodol hyfyw i’r iaith. Gyda 562,000 ohonom yn parhau i siarad yr iaith, gwallgofrwydd fyddai rhoi’r ffidil yn y to, a byddai hanes yn ein beirniadu’n hallt am i ni ildio.

§| Nodi camddefnydd

Delwyn Williams , Rhagfyr 11, 2012 10:40 pm

Wyt ti wir wedi sgwennu rhsglenni ar gyfer plant i S4C? Beth yfi enwau nhw?

§| Nodi camddefnydd

Delwyn Williams , Rhagfyr 11, 2012 10:41 pm

Cwestiwn i Irfon yw uchod.

§| Nodi camddefnydd

Jac , Rhagfyr 11, 2012 10:52 pm

Geiriau doeth gan Dewi. Does dim eisiau i ni ddigaloni. Rhaid i ni dderbyn y ffeithiau a cheisio gwirdroi y sefyllfa. Mae angen gweithredu ar fyrder rwan. Yn naturiol, mae angen gweithredu yn yr ardaloedd Cymraeg yn gyntaf yn arbennig Ceredigion a Sir Gâr ond hefyd mae eisiau cynnal ac annog mwy o bobl i ddysgu Cymraeg yng Ngwynedd a Môn hefyd.

Mae eisiau gweithio gydag arbenigwyr marchnata proffesiynol ac hefyd seicolegwyr iaith/addysg. Edrychwch ar sut mae cwmnïau fel Tesco yn ein hannog ni i wario ein pres yn eu siopau. Mae anfen technegau ac arweiniad ar Gymry Cymraeg. Dydi llawer iawn o Gymry’r fro Gymraeg sydd ar ol ddim yn hyderus iawn iawn i fynnu gwasanaethau Cymraeg. Mae angen normaleiddio’r ffaith nad oes dim byd oi le ar fynnu gwasanaeth yn Gymraeg. Mae anen canllawiau arnom ar sut i annog y dyn neu’r ddynes drws nesa sydd wedi symud i fyw i’r ardal ond sydd heb ddydgu Cymraeg. Mae yna gymunedau y ni a nhw yn prysur dsatblygu yng Ngwynedd ac mae’r Cymry Cymraeg yn parhau gyda’u bywydau a’r Saeson sydd wedi symud i mewn yn coloneiddio ac ddim yn boddran dysgu Cymraeg. Yr unig ffordd ymlaen ir ardaloedd hyn ydi gweithredu popeth yn Gymraeg yn unig. Rhaid i ni sefyll i fyny i hyn yn gryf. Dylai’r Gymraeg fod yn berthnasol i bob sector nid y sector gyhieddus yn unig fel y Ddeddf Iaith bresennol. Mae angen canolfannau iaith fyddai’n gallu cynnig cyrsisu ymwybyddiaeth iaith; syrjyris iaith ar gyfer sefydliad neu gwmni lle mae posib cael unigolyn i weithio un wrth un gyda’r gweithlu er mwyn newid agweddau a’u cael nhw i sylwi pa mor bwysig yw defnyddio’r Gymraeg. Mae angen datblygu cwrs ymwybyddiaeth iaith i blant ysgol (mae’r adnoddau eisioes wedi eu treialu mewn rhai ysgolion). Mae angen gweithredu ar fyrder i gael sesiynau ir mewnfudwyr hyn megis noson hwyliog mewn beuadd bentre i gyflwyno hanes yr ardal iddyn nhw. Gellir cyflwyno’r Gymraeg iddyn nhw drwy ddulliau hwyliog au cael nhw i ddysgu cyfarchion syml ac enwau llefydd fel man cychwyn. Efallai y byddai modd cael y ganolfan iaith i gynnwys aelod o staff TWF, aelod o staff yr Urdd, Aelod o’r fenter iaith lleol ayyb. Mae angen adfysgu pobl fod y Gymraeg yn ffordd o fyw ac nad yw’n dderbyniol derbyn ymateb uniaith Saesneg mewn siop yn y fro Gymraeg. Gadewch i ni ddod at ein gilydd – o bob sector – a cheisio meddwl am ffyrdd creadigol o gael y maen i’r wal.

§| Nodi camddefnydd

Jac , Rhagfyr 11, 2012 11:06 pm

Ar ol dweud y llith yna, siomedig iawn oedd cael tri aelod o staff yn Ysbyty Gwynedd wythnos diwethaf oedd yn ymateb i fi yn uniaith Saesneg ar ol i fi siarad Cymraeg. Esbonisis iddynt nad oedd hyn yn dderbyniol ac fy mod yn gwsmer oedd eisiau sgwrsio’n Gymraeg. Rai misoedd yn ol bu aelod o’r teulu yn yr uned ddamweiniau eto yn Ysbyty Gwynedd ac roedd pob un arlod o staff ar wahan i un nyrs yn ddi -Gymraeg. Ia , yng Ngwynedd. Ar op mynnu siarad Cymraeg cefais un yn dweud wrtha i yn Gymraeg (!) ‘mae’n well gen i siarad Saesneg’. Cafodd ymateb: ‘Fi yw’r cwsmer, dwi eisiau gwasanaeth yn Gymraeg. A ddoe, cefais lyrhyr gan Ysbyty Gwynedd yn uniaith Saesneg.

Wedyn sefyllfa arall. Dau beiriant twll yn y wal mewn pentre Cymraeg yng Ngwynedd. Cymry Cymraeg yn berchen ar y ddau gwmni – arwydd uniaith Saesneg yn y ddau le yn nodi nad oedd y peiriannau yn gweithio. Pam ddim yn Gymraeg? Wele’r problemau sydd gynnon ni …

§| Nodi camddefnydd

irfon , Rhagfyr 11, 2012 11:22 pm

@Delwyn- do wir. Pennodau o ‘Stwnsh Sadwrn’, ‘Mees’, ‘Fi a Tuds’ a ‘Rapsgaliwn’ i enwi jyst pedwar. Yn fy nyddiau fengach mi wnes i hefyd sgwennu ar gyfer ‘Glan Hafren’ a ‘Pelydr X’ a ‘Hanner Awr Fawr’. ( Ond i gyd dan enw arall ).
Mi wnes i astudio Saesneg mewn Prifysgol yn Lloegr ac yn hynod o falch mod i wedi gwneud.

§| Nodi camddefnydd

Lavinia , Rhagfyr 11, 2012 11:31 pm

Beth am y rheiny sy’n siarad Cymraeg ym Mryste a Llundain? Mae MILOEDD ohonom ni. Wrth ofyn i fy ffrindiau a fydden nhw’n dychwelyd i Gymru rhyw ddydd i fyw, mae’r rhan fwyaf ohonynt yn dweud na achos prinder cyfleoedd ac er bod Caerdydd yn ddinas hynaws a chyfeillgar, dyw’r swyddi jyst ddim yna a dyw hi ddim yn ddigon.

Hefyd, dyw hanner miliwn ddim yn ffôl. Dal pedair gwaith yn fwy na’r Wyddeleg, 200,000 yn fwy nag Islandeg a 100k yn fwy na Maltese – ac mae honno’n iaith swyddogol UE.

§| Nodi camddefnydd

Ben , Rhagfyr 12, 2012 12:03 am

Pwynt teg Lavinia, weithiau dw i’n meddwl bod ni’n rhy barod i ddigalonni yma yng Ngymru

§| Nodi camddefnydd

Gareth , Rhagfyr 12, 2012 1:12 am

Gwyndaf. Nid ysgoloriaeth = grant. Ennill ysgoloriaeth wyt ti am deilyngdod anghyffredin. Synnaf yn arw iawn nad wyt yn gyfarwydd a’r cysyniad. Wir yr – ti ddim yn gwybod beth ydi ysgoloriaeth?? Na bod pob prifysgol yn eu cynnig?!

§| Nodi camddefnydd

Gareth , Rhagfyr 12, 2012 1:26 am

Irfon, os wyt ti’n ol rwan felly ac yn byw bywyd Cymraeg (gan drosglwyddo’r iaith i dy blant os oes gennyt rai), nid amdanat ti felly ron i’n son. Paid a bod mor amddiffynnol/groendenau. Son am batrwm/trend ydw i sydd gwaetha’r modd yn lot rhy gyffredin, ac sy’n arwain at golli’r iaith yn llwyr o deulu o fewn un genhedlaeth.

§| Nodi camddefnydd

B Griffiths , Rhagfyr 12, 2012 1:41 am

Cytuno Gareth, pwyntiau synhwyrol iawn.

§| Nodi camddefnydd

irfon , Rhagfyr 12, 2012 7:37 am

Gareth- be yn union ydi ystyr ‘byw bywyd Cymraeg’? Oes na restr o ofynion? Mae bob plentyn ‘Cymraeg’ ( rhai yn siarad Cymraeg…rhai ddim ) dwi’n nabod yn ystyried Jay Z fel rhan annatod o’u bywydau ‘Cymraeg’. A Rihanna. Dwi’n credu fod derbyn dylanwadau Eingl-Americanaidd yn bwysig ( ac yn anochel ) a- trwy beth bynnag dwi’n sgwennu- dwi’n trio addasu’r dylanwadau yma. Fedrai ddim helpu’r peth. Dwi wedi bod yn ffan mawr o ddiwylliant/cerddoriaeth/llenyddiaeth Eingl-Americanaidd ers pan oeddwn i yn blentyn fy hun ( oedd T.Rex yn lot mwy cwl na Edward H. ) Ond dwi’n licio R. Williams Parry a T.Llew Jones hefyd. Da ni’n byw mewn diwylliant ‘pick n’ mix’ erbyn hyn Gareth. Dyna ydi realiti bob dydd y ‘bywyd Cymraeg’- i rhan fwyaf o’n plant ac i ran fwyaf o’r oedolion hefyd. ( Ond falla nid ar y wefan hon..sydd, falla, ddim cweit yn adlewyrchu y Cymru ‘go iawn’ ).

§| Nodi camddefnydd

Dafydd , Rhagfyr 12, 2012 8:42 am

Dyma ddau engraifft o beth sydd eisiau ei wneud…….dylai nyrsis sydd dan ymarfer gorfod wneud o leia rhywfaint o’r ymarfer hwnnw yn Gymraeg os yw nhw’n gweithio yn y Fro – pob un ohonynt. a thu allan i’r fro, dylai’r siawns i wneud hyn. Dwi’n adnabod sawl nyrs sy’n mynd drwy ymarfer ar y funud yma a sydd ddim yn siarad Cymraeg ag sy’n gweithio mewn ysbytai Aber a Glangwili a wedi gwneud stints yn Aberteifi. Dylai’r un peth fod yn wir am y rhai sy’n ymarfer i fod yn blysmyn yn Heddlu’r Gogledd (efallai fod hyn yn wir yn barod yno?) ac yn Dyfed Powys. Gan fy mod wedi dechrau…..gellid cynnwys y frigad dan, y gweithlu Ambiwlans yn hyn hefyd. Nid yw annogaeth yn ddigon. Os yw pobl eisiau swydd deche, yn rhaid idddynt siarad Cymraeg……yn rhugl.

§| Nodi camddefnydd

Gareth , Rhagfyr 12, 2012 9:22 am

Cymraeg nid Cymreig gan mai dyna ydi hanfod y drafodaeth. Cymraeg = iaith Gymraeg, dyna oedd gen i dan sylw, nid beth sy’n cael ei drafod ond y cyfrwng ei hun. Y cwestiwn o drosglwyddo yn arbennig. Sef prun a ydi hi’n iaith fyw yn ein bywydau ni, neu ai jyst ei medru hi ydan ni.

§| Nodi camddefnydd

Gareth , Rhagfyr 12, 2012 9:32 am

H.y. Mae na bobl mae eu gwaith nhw yn gyfrwng Cymraeg, maen nhw ar eu helw yn ariannol o fedru’r Gymraeg gan na fyddai rhywun heb yr iaith yn medru gwneud y swydd yna, ond y mae eu bywydau cartref nhw yn Saesneg. Mae hynna’n cyfrannu at ladd yr iaith, dydi hi ddim yn iaith fyw. Ond nid dyna oedd fy mhwynt gwreiddiol i am ariannu myfyrwyr i adael Cymru chwaith – y miloedd sy ddim yn dod yn ol oedd gen i dan sylw yna. Digon hawdd son am beidio atal y rhai disgleiriaf rhag cael yr addysg arbenigol ayyb (fedra i ddim anghytuno efo hynny – a faswn i ddim yn dymuno gwneud chwaith) ond fe gaiff y myfyrwyr hynny ysgoloriaethau rhagoriaeth beth bynnag. Son dwi am y rhai sy’n cael graddau B neu hyd yn oed is yn eu Lefel A ac yn heidio i brifysgolion digon pethma dros y ffin, a hynny ar gost llywodraeth Cymru. Dwi ddim yn cytuno y dylien ni sybsideiddio ein gwaedlif ein hunain yn lle meithrin eu talentau yma. Bydded iddyn nhw fynd gyda phob rhyddid WRTH GWRS, ond a’n gwaredo ni, does dim angen ANNOG y golled chwaith. O ran y miloedd sy ddim yn dychwelyd hynny yw. Anodd i neb sy’n onest ag o ei hun wadu bod yr all-lifiad yma yn broblem fawr sy’n ein gwanhau ni hyd yn oed fwy na’r mewnlifiad.

§| Nodi camddefnydd

Guto , Rhagfyr 12, 2012 9:48 am

Er mod i’n cytuno a’r rhan helaeth o’r sylwadau uchod, y rhai llai negyddol sy’n taro tant. Mae niferoedd siaradwyr Cymraeg wedi aros yn weddol sefydlog, ac er bod cwymp fel hyn yn swnio’n enfawr, dio ddim cyn waethed â hynny efo’r niferoedd fel y mae nhw. Mae’n galonogol hefyd bod cymaint o bobl ifainc yn defnyddio’r iaith yn eu bywydau beunyddiol.

Nid fod hynny’n rheswm i neb laesu dwylo, ond dwn im pa les mae’n ei wneud inni deimlo fel ein bod dan warchae.

§| Nodi camddefnydd

gwyndaf richards , Rhagfyr 12, 2012 10:33 am

Gareth – wrth gwrs mod i’n gwybod beth yw ysgoloriaethau …a go brin bod pob Prifysgol yn eu cynnig. Y pwynt rwy’n ei wneud yw sicrhau bod pob myfyriwr o Gymru yn gael cymorth ffioedd gan y Cynulliad i astudio ple bynnag er budd ei ddatblygiad neu ei datlygiad. Does genny’ ddim amynedd i’r agwedd feiopig gul o bod rhaid astudio yng Nghymru. Mae yna rai pethau sydd o well safon yn Lloegr nac yng Nghymru ac rwy am i’n myfyrwyr elwa ar hynny. Byddai’n lles mawr i gynnal arholiad mynediad yn rhai o Brifysgolion Cymru rwy’n cytuno i weld a fedrwn wella’r safonau!

§| Nodi camddefnydd

Gareth , Rhagfyr 12, 2012 10:36 am

Lavinia – sori am ofyn cwestiwn personol (croeso i ti beidio ateb ond dim ond ar sail beth rwyt ti dy hun wedi ei sgrifennu yma dwi’n gofyn). Mi soniaist ryw dro am dy ferch (dwi’n meddwl?) yn dweud nad oedd yn “get it” am ddramau Saunders Lewis. Ti wedi llwyddo i drosglwyddo’r iaith yn llwyddiannus allan o Gymru felly? Mae hynna’n dipyn o beth – ac y math o ddarlun sydd ar goll yn y ffigyrrau ddoe. Ond byddwn yn ofni fod hynna’n beth prin iawn iawn i allu ei wneud yn llwyddiannus ac nad yw’r iaith yn gallu goroesi am fwy na chenhedlaeth yn y rhan fwya o achosion. Sut wnest ti lwyddo?

§| Nodi camddefnydd

Gareth , Rhagfyr 12, 2012 10:36 am

Ydi, mae pob prifysgol yn eu cynnig. Ffaith.

§| Nodi camddefnydd

Twrch , Rhagfyr 12, 2012 10:49 am

Hefyd 59% y gweld eu hunain fel cymry yn unig, mae hynny’n ffigwr gwych faswn i’n deud

§| Nodi camddefnydd

gwyndaf richards , Rhagfyr 12, 2012 11:20 am

Gareth – nid yw pob Prifysgol yn cynnig ym mhob disgyblaeth – ffaith – Harper Adams, Coelg y Brenin Llundain, Greenwich, Lancaster … ffaith. Beth bynnag mater bach yw hynny – mater o egwyddor sydd genny o beidio bod yn genedlaethol gul. A dyna ddiwedd y sgwrs o’m rhan i.

§| Nodi camddefnydd

Dafydd , Rhagfyr 12, 2012 11:40 am

Gwyndaf,
Rwyt ti wedi dy glymu i mewn i’r cysyniad o EnglundandWales. Mae ‘na wrth gwrs well gyrsiau yn aml mewn llefydd ar draws y byd na’r rhai sydd yma yng Nghymru. Ni ddylai llywodraeth Cymru gyllido myfyrwyr sydd eisiau astudio er engraifft yn Awstralia. Er, dwi’n gallu gweld dadl dros wneud hyn os byddai’r myfyriwr yn dychwelyd i weithio gydag rhyw arbenigedd i Gymru.

§| Nodi camddefnydd

Osian , Rhagfyr 12, 2012 11:45 am

Y cam cyntaf cyn dechrau cynllunio strategaeth yw i ddarganfod prif wraidd/gwreiddiau y broblem. Beth yw gwir achosion y dirywiad a sut mae’r ffactorau hyn yn amrywio o ardal i ardal, gan ei bod hi’n debyg fod ffactorau gwahanol yn effeithio rhai ardaloedd yn gryfach nac eraill. Fel arall rydym mewn perygl o ffocysu ar y pethau anghywir a gor-sbeciwleddio.

Fel Cymry Cymraeg mae’n rhaid i ni gymeryd tipyn o gyfrifoldeb, bod yn barod i dderbyn beirniadaeth ac agor ein meddyliau i ffyrdd newydd o gynnal yr iaith. Nid i ddweud fod rhai mesurau diweddar heb lwyddo – ond rhaid i ni beidio a thwyllo ein hunain pan mae rhywbeth yn amlwg yn methu. Er enghraifft, ydy rhoi stwr i blant mewn ysgol Gymraeg am siarad Saesneg yn gweithio yn y pen draw? Ydy delwedd y Gymraeg i’n plant yn un deniadol a cwl ac sydd yn gwneud i blant eisiau siarad yr iaith allan o ddewis, neu a yw’r ddelwedd yn un academaidd ac eisteddfodol sydd ddim ond yn cael ei siarad gan blant allan o orfodaeth? Ydy gwario arian ar gyfieithu biliau mewn iaith hynod o gymhleth dechnegol yn effeithiol yn y pen draw? Ydyn ni’n gwneud digon i groesawu’r Cymry di-Gymraeg i’n plith a’u hannog, neu ydyn ni yn dueddol o’u gwrthod allan o’n “clique” Cymreig?

Yn olaf, mae’r byd hefyd yn newid. Mae pobl yn symud trefi, gwledydd, ardaloedd fwy na welsom erioed o’r blaen. Rydym hefyd yn gweld technoleg a chyfathrebu electroneg trwy’r rhyngrwyd a dyfeisiau symudol yn datblygu ar raddfa enfawr. Rhaid i ni roi strategaeth yr iaith yn gadarn yn nghyd-destun yr 21fed ganrif, gan asesu pa fath o fygythiad, a chyfleoedd, y mae’r datblygiadau hyn yn ei gynnig o ran cynnal yr iaith.

Rhaid i ni wneud hyn yn iawn, fel arall rydym mewn perygl o weld ein hunain yn 2021 mewn sefyllfa waeth fyth.

§| Nodi camddefnydd

Gareth , Rhagfyr 12, 2012 3:56 pm

Sori Gwyndaf ond colegau cr@p ydi rheina, nid yr academiau arbenigol yr oeddet mor uchel dy gloch amdanynt ar y dechrau. Os ydi hi’n academi ar gyfer y disgleiriaf, fe FYDD ysgoloriaethau rhagoriaeth, cred ti fi (fel un ariannodd radd gyntaf, meistr, PhD a Post Doc drwy ennill ysgoloriaethau, dim ceiniog o grant nag arian rhieni).

§| Nodi camddefnydd

Jones , Rhagfyr 12, 2012 4:52 pm

da iawn ti, gareth, be ti moyn, medal?

§| Nodi camddefnydd

Gwilym Prydderch , Rhagfyr 12, 2012 6:05 pm

Onid ydy hi’n ffaith bod 26% o’r Cymry yng Nghymru (heb gyfri’r mewnfudwyr i ac o Gymru) yn medru’r Gymraeg, yn ôl un dadansoddiad posib o’r Cyfrifiad? Onid ydy pethau’n swnio’n well yn barod?

§| Nodi camddefnydd

Gareth , Rhagfyr 12, 2012 6:55 pm

Wn i, Jones – meddyliais ddwywaith cyn ac ar ol ei bostio! Ond hwnna oedd yn dadlau mewn anwybodaeth fod dim ysgoloriaethau ar gael. Maen nhw ar gael, ac yn ddigon hael hefyd. Os ydyn ni’n son am “ein plant gorau ni yn cael derbyn yr addysg orau mwyaf blaengar” (dyfyniad uchod), fe gewn nhw hynny heb i Lywodraeth Cymru orfod eu sybsideiddio nhw i fynd dros y ffin.

§| Nodi camddefnydd

Ioan , Rhagfyr 13, 2012 11:47 am

Y da:
* Ysgolion Gwynedd, Mon a Cheredigion – y ganran i fynu ym mhob oed yn y dair sir
* TWF – Oedran 3-4 fynu 4.6% drost Gymru
* Pobol ifanc(ish) 25-39 RCT, Caerffili a…. Conwy – fynu 4% 2.6% a 2.5%

Y drwg:
* Prifysgolion – am resymau amlwg
* Gwynedd 25-39 oed – lawr 2% – ddim yn disgwyl hwna…
* Mewnfudo anferth

A’r hull:
* Caerfyrddin – pobol hen
* Caerfyrddin – pobol ganol oed
* Caerfyrddin – pobol ifanc

§| Nodi camddefnydd

alwyn , Rhagfyr 13, 2012 6:04 pm

Trist yw gweld ymdrechion y blaid Geidwadol yng Nghymru ar ddedfu yr iaith yn ystod y nawdegau yn methu (Joc!)a dwyn ffrwyth – mae rhaid rhoid rhywfaint o’r bai arnyn nhw?
Pam fyddaf yn mynd i lefydd amlwg Cymraeg yn y brifddinas lle dwi’n sylwi fod siaradwyr Cymraeg yn dewis siarad Saesneg a’i gilydd – fel sydd yn digwydd yr yr ardaloedd Cyrmaeg yn rhanau eraill o’r wlad gofyn yn y Gymraeg a cael ateb yn Saesneg!

§

Rhyd Fach , Rhagfyr 13, 2012 9:05 pm

Hyn a hyn fedrith llywodraeth ei wneud mewn gwirionedd.

Mae rhaid chwildroi agweddau o fewn teuluoedd a chyfoedion i fyw y Gymraeg. Magu hyder i ddysgu ac i’w defnyddio hi. Pwysleisio pa mor werthfawr yw hi fel trysor i’r byd.

Mae niferoedd o fewnfudwyr i Geredigion nad sy wedi dysgu’r Gymraeg yn gywilyddus ac yn lladd yr iaith. Mae rhaid ymdrechu i’w cynnwys a’u cymell yntau i ddysgu ac yna i’w fwynhau. Dylwn fagu ymdeimlad o berthyn a chyfrifoldeb yn y poblogaethau sy’n mewnfudo a hefyd sy eisoes yn byw yma. Daw hyn drwy addysgu a gweithredu gan fyddin ohonom ni ar lawr gwlad.

Mae angen yr un chwildro ym mhob ardal o Gymru, mae’n dechrau yn ein haelwydydd ni, yn Gymry Cymraeg ac yn ddi-gymraeg.

§| Nodi camddefnydd

Ychwanegu Sylw

Nid yw Golwg360 yn gyfrifol am y sylwadau isod nac o angenrheidrwydd yn cytuno â nhw.


Gofynnwn yn garedig i ddarllenwyr wneud defnydd doeth o’r gwasanaeth sylwadau – ni ddylid ymosod ar unigolion na chynnwys unrhyw sylwadau a all fod yn enllibus. Meddyliwch cyn teipio os gwelwch yn dda.


Er mwyn cael trafodaeth dda, gofynnwn i chi ddefnyddio eich enw go iawn a pheidio â chuddio y tu ôl i ffugenwau.


Gofynwn yn garedig i bawb ddarllen canllawiau ‘Cyfrannu i elfennau rhyngweithiol Golwg360’ yn ofalus cyn gadael sylwadau ar y gwasanaeth.


Nodi Camddefnydd
Os ydych chi’n credu bod y neges yma’n torri rheolau’r wefan, cliciwch ar y ddolen ’Nodi camddefnydd’ sy’n ymddangos wrth ymyl pob sylwad. Os bydd dau berson yn anhapus, bydd y neges yn dod yn ôl at Golwg360 i’w ddilysu.


Dynodir blychau angenrheidiol â *.

Ni chaiff eich cyfeiriad e-bost ei gyhoeddi. Wrth anfon y ffurflen rydych yn cytuno â thelerau ac amodau Golwg360.